Radio ZET
Rozrywka
Kultura
Urodził się 101 lat temu. Nie każdy wie, jak naprawdę nazywał się ten literacki geniusz

Urodził się 101 lat temu. Nie każdy wie, jak naprawdę nazywał się ten literacki geniusz

Martyna Zielonka

3 min. czytania

07.11.2026 07:34

Sławę zyskał jako William Wharton, ale niewielu fanów tego pisarza wie, że to jedynie jego artystyczny pseudonim. Z okazji 101. rocznicy urodzin autora słynnego "Ptaśka", przyglądamy się jego barwnemu życiorysowi.

Mężczyzna z siwą brodą, uśmiechający się, siedzi przy oknie, gestykulując rękami.

Z tego artykułu dowiesz się:

Jakie były najważniejsze dzieła Williama Whartona.
Dlaczego Wharton przeprowadził się do Europy.
Które wydarzenia z życia Whartona wpłynęły na jego twórczość.
Jakie znaczenie miały książki Whartona w Polsce.

Nie przegap

Polski pisarz ma 100 lat. Jest ikoną literatury, ale wielu nie pamięta dziś jego nazwiska

William Wharton, a właściwie Albert Wiiliam du Aime, urodził się w 7 listopada 1925 roku w Filadelfii, w rodzinie robotniczej. Tam spędził pierwsze lata swego życia i odebrał wykształcenie, jednak zdecydowanie bliższa była mu Francja. Rodzina du Aime wyprowadziła się tam na początku lat 60., a pisarz skrzętnie wykorzystał opcję przeprowadzki do Europy, gdzie mógł rozwijać swoje artystyczne zainteresowania i wyswobodzić się spod zgubnego, jego zdaniem, wpływu amerykańskiej popkultury, a zwłaszcza telewizji.

Najważniejsze dzieła

Przez lata mieszkał w Paryżu, gdzie utrzymywał się z malowania obrazów i wynajmowania wyremontowanych przez siebie mieszkań. Ze względu na rany odniesione podczas II wojny światowej, nigdy nie odzyskał pełnej sprawności. Dzięki swojej kreatywności i talentowi, zdołał jednak odnieść spory sukces. Choć do końca życia twierdził, że jest przede wszystkim malarzem, sławę przyniosły mu powieści. Pod koniec lat 70. przybrał pseudonim "William Wharton" (połączenie jego drugiego imienia z nazwiskiem panieńskim matki) i wydał swoją pierwszą książkę. "Ptasiek", bo tak brzmi tytuł tego dzieła, okazał się międzynarodowym sukcesem. Powieść o historii dwóch mężczyzn naznaczonych traumą wojenną rozsławiła nazwisko artysty i przyniosła mu prestiżową National Book Award (1980). Kilka lat później doczekała się także głośnej ekranizacji. W filmie Alana Parkera zagrali m.in. Nicolas Cage i Matthew Modine.

Rozwiąż quiz, w którym pytamy o arcydzieła literatury. Tylko mistrz zdobędzie komplet punktów! Dalszą część artykułu znajdziesz pod quizem…

Quiz: Ekspresowy test z polskiej literatury. Przypisz utwór do pisarza

1/8 "Lalka"

Eliza Orzeszkowa

Bolesław Prus

Henryk Sienkiewicz

Wharton specjalizował się w powieściach psychologiczno-obyczajowych, w których dzielił się własną filozofią życiową (głównym bohaterem każdej z jego powieści jest alter ego pisarza). Jego zdaniem najważniejsze jest głębokie i świadome przeżywanie swego życia, wykorzystywanie talentów i możliwości oraz kultywowanie wartości rodzinnych. Wątki biograficzne pojawiły się we wszystkich najważniejszych dziełach autora - "Spóźnieni kochankowie", "Dom na Sekwanie", "Niezawinione śmierci", "Tato", czy "W księżycową jasną noc". Choć pisarz stronił od jednoznacznych deklaracji, w postaciach opisywanych w jego powieściach można znaleźć jego bliskich - żonę Rosemary, dzieci, przyjaciół. Utwór "Niezawinione śmierci" odwołuje się do tragedii, w której zginęli córka, zięć i dwoje wnucząt Whartona. Rodzina uczestniczyła w karambolu na autostradzie międzymiastowej nr 5 w stanie Oregon, do którego doszło w wyniku zadymienia, spowodowanego wypalaniem pól. Pisarz przez wiele lat walczył z tym procederem.

Zobacz także

Mężczyzna z siwą brodą i włosami, siedzący przy biurku, spojrzenie skierowane w kamerę.

Nie chcieli wydać tego ponadczasowego arcydzieła. Później pisarz dostał Nobla

Nie wiem, kto jest na zdjęciu. Opis ALT: Mężczyzna w garniturze, z poważnym wyrazem twarzy, na tle.

Najchętniej czytana książka w PRL. Pisarz otrzymał za nią talon na samochód

Mężczyzna w kolorowym garniturze, siedzący na krześle, gestykulujący i opowiadający.

Pisarz zdecydował się na eksperyment. Dziś każdy kojarzy tytuł tego dzieła

Polacy pokochali jego książki

Jego twórczość zyskała fanów na całym świecie. Szczególną popularnością cieszyła się m.in. w Polsce. Jego książki królowały na listach bestsellerów, a pisarz chętnie spotykał się ze swoimi polskimi fanami, każdorazowo przyjmując zaproszenia na specjalnie organizowane eventy. Dość powiedzieć, że połowa jego dzieł została opublikowana tylko w Polsce.

William Wharton zmarł w Encinitas w Kalifornii 29 października 2008 roku. Przyczyną jego śmierci była infekcja, której nabawił się podczas pobytu w szpitalu, gdzie znalazł się z powodu problemów z ciśnieniem. Miał 82 lata.