Nie żyje Janosch. Bajki śląskiego pisarza zachwycały dzieci z całego świata

Janosch nie żyje

Miliony dzieci na całym świecie dorastały, śledząc przygody Misia i Tygryska. Ich twórca potrafił opowiadać o przyjaźni, szczęściu i poszukiwaniu własnego miejsca na ziemi z niezwykłą czułością. Sam jednak nie miał łatwego dzieciństwa, a jego historia zaczęła się daleko od bajkowego świata, który później stworzył. Janosch, a właściwie Horst Eckert, urodził się w Zabrzu i choć większość życia spędził poza Polską, nigdy nie przestał czuć się związany z Górnym Śląskiem. Zmarł 3 listopada 2026 roku na Teneryfie. Miał 95 lat.

Janosch przyszedł na świat 11 marca 1931 roku w Zabrzu, które wówczas nosiło nazwę Hindenburg. Dorastał w niezamożnej rodzinie na Górnym Śląsku. Jego dzieciństwo dalekie było od beztroski, którą później tak pięknie potrafił oddać w książkach dla najmłodszych. Ojciec nadużywał alkoholu, w domu nie brakowało przemocy, a matka wychowywała go w surowej, głęboko religijnej atmosferze. Doświadczenia z tamtych lat odcisnęły piętno na przyszłym pisarzu i wielokrotnie powracały w jego twórczości przeznaczonej dla dorosłych.

Redakcja poleca

Najsłynniejszy horror wszech czasów. Nikt w Polsce nie pamięta, że to adaptacja książki

Kończyłby dziś 115 lat. Pisarz za swoje poczytne arcydzieła dostał nagrodę Nobla

Polski pisarz ma 100 lat. Jest ikoną literatury, ale wielu nie pamięta dziś jego nazwiska

Kiedy Janosch opuścił Polskę?

Po zakończeniu II wojny światowej rodzina Eckertów opuściła rodzinne strony i wyjechała do Niemiec. Horst trafił do Oldenburga, gdzie pracował między innymi w fabryce tekstylnej. Nie porzucił jednak marzeń o zajmowaniu się sztuką. W 1953 roku przeprowadził się do Monachium i rozpoczął naukę w Akademii Sztuk Pięknych. Nie zagrzał tam jednak długo miejsca – po kilku semestrach zrezygnował ze studiów i postawił na samodzielną działalność artystyczną. 

Skąd wziął się pseudonim pisarza?

Pseudonim, pod którym poznał go cały świat, również ma ciekawą historię. Według popularnej anegdoty, gdy w 1960 roku wysyłał do druku swoje pierwsze opowiadanie, podpisał je imieniem „Janusz”. Niemiecki zecer miał jednak poprawić je na „Janosch”. Tak narodził się artystyczny przydomek, który z czasem stał się rozpoznawalną marką literatury dziecięcej. W tym samym roku ukazała się jego pierwsza książka dla najmłodszych. 

Którzy bohaterowie stworzeni przez Janoscha wychowali miliony dzieci z całego świata?

Największą sławę przyniosła mu wydana w 1978 roku książka „Ach, jak cudowna jest Panama”. To właśnie w niej pojawili się Miś i Tygrysek, którzy wyruszają w podróż w poszukiwaniu miejsca, w którym będą szczęśliwi. Ich wyprawa staje się opowieścią o przyjaźni, wzajemnym wsparciu i odkrywaniu, że szczęście nie zawsze znajduje się tam, gdzie spodziewamy się je odnaleźć. Janosch stworzył bohaterów, których pokochały kolejne pokolenia czytelników. Miś, Tygrysek i charakterystyczna tygrysia kaczka na stałe weszli do świata dziecięcej wyobraźni. Ich przygody doczekały się licznych wydań, tłumaczeń i adaptacji, a proste, pełne ciepła ilustracje stały się znakiem rozpoznawczym autora.

Skala jego dorobku robi wrażenie. Według informacji Urzędu Miejskiego w Zabrzu Janosch napisał i zilustrował ponad 300 książek dla dzieci, które przetłumaczono na około 70 języków i sprzedano w 12 milionach egzemplarzy. Za „Ach, jak cudowna jest Panama” otrzymał w 1979 roku Niemiecką Nagrodę Literatury Młodzieżowej. Jego twórczość doceniano również kolejnymi wyróżnieniami, w tym Federalnym Krzyżem Zasługi. 

Co jest jednym z największych literackich dzieł Janoscha?

Choć większości czytelników jego nazwisko kojarzy się przede wszystkim z Misiem i Tygryskiem, Janosch miał również znacznie bardziej bezkompromisowe oblicze. Jednym z najważniejszych utworów poświęconych jego rodzinnym stronom jest powieść „Cholonek, czyli dobry Pan Bóg z gliny”, wydana w 1970 roku.

To zupełnie inny świat niż ten znany z dziecięcych opowieści. Autor zabiera czytelników na Górny Śląsk lat 30., 40. i 50. XX wieku. Pokazuje codzienność robotniczych rodzin, biedę, konflikty, religijność, lokalne obyczaje i ludzi uwikłanych w skomplikowaną historię regionu. Nie idealizuje swoich bohaterów ani rzeczywistości, w której przyszło im żyć. Posługuje się ironią, groteską i ostrym humorem, tworząc obraz Śląska daleki od pocztówkowych wyobrażeń.

Powieść ma szczególne znaczenie również dlatego, że wyrasta z osobistych doświadczeń autora. W jego twórczości dla dorosłych powracają wspomnienia z dzieciństwa, rodzinne relacje i realia życia w zabrzańskim środowisku. W 2004 roku „Cholonek” doczekał się adaptacji teatralnej przygotowanej przez katowicki Teatr Korez. Spektakl na stałe wpisał się w kulturalną historię regionu. 

Które polskie miasto było dla Janoscha niezwykle ważne?

Janosch przez wiele lat mieszkał w Niemczech, a w 1980 roku przeniósł się na Teneryfę. To właśnie tam znalazł miejsce, w którym spędził ostatnie dekady życia. Fizyczna odległość od rodzinnego miasta nie oznaczała jednak zerwania więzi z Zabrzem. Przeciwnie - artysta wielokrotnie podkreślał, że Śląsk pozostał częścią jego tożsamości. W rozmowie z Bartoszem T. Wielińskim z „Wyborczej” mówił: - Nigdy nie wyjechałem ze Śląska. Czuję się Ślązakiem, to moja narodowość, to moja religia - mówił Bartoszowi T. Wielińskiemu z "Wyborczej". - Coraz bardziej czuję, że nigdy nie wyjechałem z Zabrza, że ciągle do tego miasta należę. Zabrze mojego dzieciństwa mam nieustannie przed oczami.

Te słowa dobrze oddają wyjątkową relację pisarza z miejscem, w którym przyszedł na świat. W 2011 roku Zabrze nadało mu tytuł Honorowego Obywatela. Z okazji 80. urodzin autora miasto ogłosiło również Rok Janoscha, podkreślając jego znaczenie dla lokalnej kultury i promocji regionu.

Kto poinformował o śmierci Janoscha?

Informację o śmierci pisarza przekazał Kamil Żbikowski, prezydent Zabrza. W pożegnalnym wpisie napisał: „Rodzinie i bliskim składam najszczersze wyrazy współczucia. Zabrze będzie o Panu pamiętać”.

Janosch odszedł na Teneryfie 3 listopada 2026 roku, w wieku 95 lat. Pozostawił po sobie setki książek, bohaterów, którzy na stałe zadomowili się w wyobraźni czytelników, i historię niezwykłej więzi z miejscem, którego nigdy nie przestał nazywać swoim domem. Choć jego Miś i Tygrysek wyruszyli kiedyś w poszukiwaniu Panamy, ich twórca do końca życia nosił w sobie Zabrze.

Źródło: Radio ZET/Wyborcza Gliwice/Urząd Miejski w Zabrzu/ Wikipedia