Radio ZET
Rozrywka
Kultura
Powieść uznawana za arcydzieło XX wieku, ale dopiero adaptacja filmowa przyniosła jej prawdziwy rozgłos

Powieść uznawana za arcydzieło XX wieku, ale dopiero adaptacja filmowa przyniosła jej prawdziwy rozgłos

Kacper Jedynak

2 min. czytania

06.11.2026 14:56

Powieść „Paragraf 22” Josepha Hellera należy do najważniejszych dzieł amerykańskiej literatury XX wieku. Opublikowana została w 1961 roku i szybko zdobyła uznanie dzięki bezkompromisowej satyrze na wojnę, wojskową biurokrację i absurd ludzkich decyzji. Jej popularność dodatkowo umocniła filmowa adaptacja Mike’a Nicholsa z 1970 roku, w której wystąpiła plejada znanych aktorów.

Mężczyzna w beżowym uniformie, uśmiecha się, opierając głowę na dłoni w wnętrzu pomieszczenia.

Z tego artykułu dowiesz się:

O czym opowiada powieść „Paragraf 22” i kim jest jej główny bohater.
Na czym polega absurd tytułowego paragrafu 22 i dlaczego stał się popularnym określeniem.
Kto wyreżyserował filmową adaptację z 1970 roku i jakie gwiazdy wystąpiły w obsadzie.

Redakcja poleca

To „nowoczesna powieść o kobietach" z 1925 roku. Uznana za książkę wszech czasów

„Paragraf 22” – satyra na absurd wojny i wojskowej biurokracji

„Paragraf 22” Josepha Hellera to jedna z najważniejszych powieści amerykańskiej literatury XX wieku. Została opublikowana w 1961 roku. Książka jest satyrą na wojnę, wojskową biurokrację i absurdalne mechanizmy władzy. Przedstawia losy amerykańskich lotników stacjonujących podczas II wojny światowej na fikcyjnej wyspie Pianosa na Morzu Śródziemnym. Głównym bohaterem jest kapitan John Yossarian, bombardier amerykańskich sił powietrznych, który za wszelką cenę próbuje uniknąć kolejnych niebezpiecznych misji bojowych. Po doświadczeniach związanych ze śmiercią kolegów i rosnącą liczbą wymaganych lotów coraz bardziej traci zaufanie do przełożonych.

Rozwiąż quiz. Jesteś mistrzem, jeśli zgarniesz 100 proc. punktów! Dalszą część artykułu znajdziesz pod quizem...

Quiz: „Lalka”, „Przedwiośnie” czy „Potop”. Z której lektury pochodzi ten cytat?

1/10 „Kończ waść, wstydu oszczędź!”

„Pan Tadeusz”

„Potop”

„Lalka”

Charakterystycznym elementem powieści jest tytułowy paragraf 22, oznaczający sytuację bez wyjścia, w której każda możliwa decyzja prowadzi do niekorzystnego rezultatu. Yossarian nie może zostać zwolniony ze służby z powodu choroby psychicznej, ponieważ samo zgłoszenie takiej potrzeby uznawane jest za dowód zdrowego rozsądku. Powieść zdobyła uznanie krytyków i czytelników, a jej tytułowe określenie na stałe weszło do języka angielskiego jako nazwa sytuacji pozbawionej logicznego rozwiązania.

Redakcja poleca

Kobieta z rudymi, kręconymi włosami, w niebieskiej sukience, z wyrazem zatroskania na twarzy.

Przepiękną adaptację arcydzieła pokażą dziś całkiem za darmo! Oscar, 2 Złote Globy, 3 BAFTA i Złoty Niedźwiedź

Mężczyzna z kręconymi włosami, siedzący w ciemnym swetrze, lekko się uśmiecha.

Mało kto wie, że tę adaptację sławnej książki dla dzieci zrobił laureat 5 Oscarów i 7 BAFTA

Na zdjęciu dwie osoby, kobieta w białym kapeluszu i mężczyzna w czarnym kapeluszu, w tle zieleń.

Powieść uznali za najlepszy klasyk XX wieku, ale film otrzymał nominacje do Oscarów

Filmowa adaptacja „Paragrafu 22” spopularyzowała powieść

Dziewięć lat po publikacji książka doczekała się ekranizacji. Film „Catch-22” wszedł do amerykańskich kin w 1970 roku. Za reżyserię odpowiadał Mike Nichols, a scenariusz przygotował Buck Henry, który wystąpił również przed kamerą. W główną rolę kapitana Johna Yossariana wcielił się Alan Arkin.

W obsadzie znaleźli się również między innymi:

Martin Balsam,
Richard Benjamin,
Art Garfunkel,
Bob Newhart,
Anthony Perkins,
Martin Sheen,
Jon Voight i Orson Welles.

Przeniesienie powieści na ekran wymagało przełożenia wielowątkowej, nielinearnie prowadzonej historii na język filmu. Nichols i Henry pracowali nad scenariuszem przez około dwa lata, starając się zachować satyryczny charakter literackiego pierwowzoru. Zdjęcia realizowano między innymi w plenerach przedstawiających śródziemnomorskie krajobrazy i wojskowe lotniska. Budżet produkcji wyniósł około 18 milionów dolarów, natomiast wpływy z dystrybucji osiągnęły około 24,9 miliona dolarów.