Niezwykłe arcydzieło kiedyś było na banknocie PRL. Powinien to znać każdy Polak
"Planty o świcie", nazywane także "Porankiem na Wawelu" to jedna z kompozycji wybitnego krakowskiego literata i malarza, Stanisława Wyspiańskiego. Obraz jeszcze kilka dekad temu cieszył się ogromną sławą - wielu Polaków do dziś kojarzy go z... pieniędzmi. Jeszcze przed denominacją zdobił banknot 10 000 zł. Gdzie dziś znajduje się dzieło wielkiego polskiego artysty?
![Misty pejzaż z nagimi drzewami, ścieżką i niskim budynkiem w tle. Atmosfera melancholii.](https://s.eurozet.pl/cbz/2026/05/07/69986adb/2215840-420x239-ecc74d0b47.webp ""Planty o świcie", Stanisław Wyspiański")
Z tego artykułu dowiesz się:
- Jakimi dziedzinami sztuki zajmował się Stanisław Wyspiański.
- Co przedstawia obraz "Planty o świcie".
- Gdzie obecnie znajduje się słynne dzieło polskiego malarza.
Kraków był dla niego kolebką polskości
Stanisław Wyspiański zaliczany jest do grona najbardziej utalentowanych i wszechstronnych polskich artystów. Choć sławę zyskał przede wszystkim jako malarz i dramaturg (to on jest autorem "Wesela", utworu znajdującego się w kanonie polskich lektur), sukcesy odnosił również jako poeta, grafik, architekt, czy projektant mebli. Uwielbiał podróżować, poznawać nowe kultury i czerpać inspiracje z odwiedzanych miejsc. Zawsze jednak powracał do Krakowa - miasta, w którym się urodził i z którym był związany przez całe swoje krótkie życie.
"Od dzieciństwa ukochaniem Wyspiańskiego był stary Kraków. Przylgnął do niego sercem i wyobraźnią raz na zawsze. Pierwszym widokiem, na który padły jego oczy był Wawel: wyniosła, monumentalna zagadka, której przeniknienie staje się namiętną potrzebą dziecięcej duszy. Powraca tam, dzień za dniem i rok za rokiem, ogląda wszystko, rysuje wszystko, wszystko pamięcią ogarnia". - pisali o dziełach słynnego malarza przyjaciele - Stanisław Przybyszewski i Tadeusz Zuk-Skarszewski.
Stanisław Wyspiański
Jak dobrze znasz arcydzieła polskiego malarstwa? Sprawdź swoją wiedzę! Resztę artykułu znajdziesz pod quizem...
Quiz: Każdy Polak powinien znać te obrazy. Kto namalował „Babie lato”?
Kraków był tematem wielu dzieł artysty, a ukochane planty znalazły się na prawdopodobnie ostatnim obrazie Wyspiańskiego wykonanym techniką olejną, czyli "Plantach o świcie". Z powodu uczulenia na farby olejne, Wyspiański przerzuci się na pastel, który po 1894 roku będzie dominował w jego pracach. "Planty o świcie" są więc wyjątkowym płótnem w dorobku malarza. Pejzaż w szaro-niebiesko-złotej tonacji przedstawia senną, spowitą poranną listopadową mgłą aleję z nagimi, wygiętymi konarami. W tle widać zaś Zamek Królewski na Wawelu, bryłę więzienia Świętego Michała oraz zarys Willi Mały Wawel.
Kiedyś zdobił banknot. Gdzie można zobaczyć obraz "Planty o świcie"?
W grudniu 1894 roku obraz był wystawiany w Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie, trzy lata później w warszawskiej Zachęcie, a następnie trafił do kolekcji doktora Juliana Nowaka. Od 1990 roku znajduje się w depozycie Muzeum Narodowego w Krakowie, zachwycając kolejne pokolenia miłośników malarstwa. Młodsi fani zarówno twórczości słynnego malarza, jak i omawianego dzieła, mogą nie wiedzieć, że przed laty obraz był umieszczany także na banknotach. Przed denominacją zdobił rewers 10 000 zł.
Źródło: Radio ZET/Wikipedia/sztukipiekne.pl
![Mężczyzna z brodą, w jasnym garniturze, o poważnym wyrazie twarzy, na jasnym tle.](https://s.eurozet.pl/cbz/2026/07/02/4001cb1b/2418440-179x101-68d4fea990.jpg "Jerzy Kamas w serialu "Lalka"")
![Kristen Bell w serialu](https://s.eurozet.pl/cbz/2026/10/22/b6c9a129/2506983-179x101-110aea322b.png "Kristen Bell w serialu "Nikt tego nie chce"")
