Radio ZET
Rozrywka
Filmy i seriale
Pierwszego "Znachora" nakręcono jeszcze przed wojną. Polacy nie pamiętają, że ta historia miała ciąg dalszy

Pierwszego "Znachora" nakręcono jeszcze przed wojną. Polacy nie pamiętają, że ta historia miała ciąg dalszy

Daniel Kiełbasa

3 min. czytania

01.11.2026 10:10

"Znachor" z 1982 roku to jeden z najbardziej kochanych przez Polaków filmów PRL-u, który regularnie odświeżają. Przy okazji różnych świąt polskie telewizji przypominają słynny film z Jerzym Bińczyckim i Anną Dymną. Nie wszyscy Polacy pamiętają jednak, że pierwszy filmowy "Znachor" ukazał się już w 1937 roku, a co więcej dostał nawet dwie kontynuacje.

Człowiek z długą siwą brodą, w białej koszuli, zamyślony, z opuszczoną głową. Ciemne tło.

Z tego artykułu dowiesz się:

"Znachor" to kultowa powieść Tadeusza Dołęgi-Mostowicza. Doczekała się kilku ekranizacji.
Pierwszy "Znachor" trafił do kin w 1937 roku. Był wielkim przebojem.
Przedwojenny "Znachor" doczekał się dwóch kontynuacji. Ostatnia ukazała się w 1939 roku.

Redakcja poleca

To nie on miał zagrać kultową postać „Znachora”. Rolę proponowano ikonie PRL

"Znachor" uwielbianą powieścią Dołęgi-Mostowicza

"Znachor" to powieść autorstwa Tadeusza Dołęgi-Mostowicza z 1937 roku. Pisarz zainspirował się prawdziwą historią ze wsi Radotki, którą odwiedził w 1936 roku. Tam właśnie miał okazję zobaczyć, jak jeden z pracowników młyna leczy ludzi ziołami. Był to miejscowy znachor o nazwisku Różycki.

Jak dobrze znasz kultowego "Znachora"? Jesteś mistrzem, jeśli zgarniesz 100 proc. punktów! Dalsza część artykułu znajduje się pod quizem.

Quiz: Quiz. Jak dobrze znasz "Znachora"? Tylko fani zdobędą 100 proc. punktów

1/20 Jak nazywa się główny bohater "Znachora"?

Profesor Rafał Wilczur

Doktor Jan Wilczycki

Docent Marian Wolański

Autor był też zainspirowany artykułem w dzienniku "ABC", który opisywał historię Ferdynanda Dolaniego, absolwenta medycyny w Brukseli, który został aresztowany we wsi Borek za znachorstwo, mimo iż posiadał dyplom. Mężczyzna w toku śledztwa przyznał, że wolał podawać się za znachora, gdyż powodzi im się lepiej niż lekarzom. Radotki w swojej historii pisarz zamienił na Radoliszki, a głównym bohaterem został Rafał Wilczur.

Książka, która początkowo miała być scenariuszem, okazała się wielkim przebojem, a na fali popularności Dołęga napisał kontynuację historii pt. "Profesor Wilczur". Film doczekał się kilku ekranizacji. Najpopularniejszą jest ta z 1982 roku, w której główną rolę profesora Rafała Wilczura zagrał Jerzy Bińczycki. Własną wersję filmu wiele lat później wyprodukował Netflix (2023). Pierwszy "Znachor" trafił do kin jeszcze w 1937 roku.

Przedwojenny "Znachor" był wielkim przebojem

W tym samym roku, w którym ukazała się książka, do kin trafiła ekranizacja "Znachora". Reżyserem został Michał Waszyński, a scenarzystą Anatol Stern. Główną rolę Rafała Wilczura i Antoniego Kosiby otrzymał gwiazdor kina przedwojennego Kazimierz Junosza-Stępowski (zagrał w 57 produkcjach w przedwojennej Polsce). Film okazał się wielkim sukcesem kasowym, a ponadto był chwalony przez krytykę za świetną grę aktorską i znakomitą jakość realizacji. Adaptacja w 2026 roku została włączona na Listę Polskiego Dziedzictwa Filmowego jako "wywierająca wpływ na polską kulturę, wyobraźnię i pamięć".

Nie przegap

Dwie kobiety w tradycyjnych strojach, jedna z nich z warkoczem, w blasku słabego światła.

To tu kręcono „Znachora”. Polacy przechodzą tędy codziennie i nie mają pojęcia

W Polsce jest legendą ze „Znachora”. Za granicą znają go jako mistrza muzyki

"Znachor" z filmowymi kontynuacjami. Jedna z części całkowicie zaginęła

Polscy producenci widząc, jaką popularnością cieszy się "Znachor" zdecydowali się pójść za ciosem i nakręcić kontynuacje. W 1938 roku światło dzienne ujrzał film "Profesor Wilczur". Była to adaptacja powieści Dołęgi-Mostowicza. Kazimierz Junosza-Stępowski wcielił się ponownie w rolę profesora Wilczura. W tej historii główny bohater wróci do kierowania kliniką w Warszawie, co nie podoba się jego tymczasowemu zastępcy, doktorowi Dobranieckiemu. Czeka on na błąd konkurenta i organizuje nagonkę na jego osobę. Wiczur, mając dość ataków, rezygnuje z pracy i wyjeżdża na wieś.

W 1939 zdecydowano się nakręcić ostatnią część trylogii "Znachora" - "Testament profesora Wilczura". Tym razem film nie był oparty na żadnej książce, ale to sam Dołęga-Mostowicz napisał do niego scenariusz i aktywnie brał udział w kręceniu filmu. Reżyserem został Leonard Buczkowski. Film kończono już podczas września 1939 roku, a oficjalną premierę miał podczas okupacji w 1942 roku, a następnie trafił do kin w 1947 roku. Żadne kopie jednak nie ocalały do dziś i uważa się to za dzieło zaginione. Fabuła skupiała się na współpracowniku Wilczura - Jemiole - który miał kontynuować misję lekarza. Zakłada nawet fundację, ale następnie jest szantażowany.