Radio ZET
Rozrywka
Kultura
Polacy czytali tę książkę na potęgę. W filmie zmieniono zakończenie

Polacy czytali tę książkę na potęgę. W filmie zmieniono zakończenie

Martyna Zielonka

2 min. czytania

17.10.2025 17:40

„Granica” to jedno z największych dzieł pisarki i publicystki Zofii Nałkowskiej. Premiera książki w 1935 roku była w Polsce wielkim wydarzeniem literackim, a sama powieść zyskała spore uznanie czytelników. Utwór cieszył się tak dużą popularnością, że już kilka lat później przeniesiono go na ekrany. W sumie zrealizowano dwie adaptacje, jednak twórcy zdecydowali się na zupełnie różne interpretacje.

Z tego artykułu dowiesz się:

Zofia Nałkowska skradła serca czytelników za sprawą powieści „Granica”.
Utwór odniósł ogromny artystyczny sukces i doczekał się dwóch ekranizacji.
W 1938 roku na ekrany kin weszła wersja Józefa Lejtesa, a w 1977 roku film Jana Rybkowskiego.

Arcydzieło polskiej literatury

„Granica” Nałkowskiej ma cechy wielu gatunków. To połączenie powieści psychologicznej, realistycznej, sensacyjnej oraz kryminału. Utwór debiutował na rynku w połowie lat 30., przynosząc autorce Państwową Nagrodę Literacką oraz sympatię tysięcy czytelników. Zaledwie rok od premiery ukazało się także ponad 60 recenzji, co czyniło książkę jedną z najchętniej omawianych w XX-leciu międzywojennym, sytuując ją na równi z „Przedwiośniem” Stefana Żeromskiego. Choć „Granica” wzbudziła w krytykach ambiwalentne odczucia, niemal z miejsca zainteresowała filmowców. Opowieść o losach Zenona Ziembiewicza, jego karierze i miłosnych problemach, wydawała się znakomitym materiałem na scenariusz.

Rozwiąż quiz z polskiej literatury. Jesteś mistrzem, jeśli zgarniesz 100 proc. punktów! Dalszą część artykułu znajdziesz pod quizem...

Quiz: Klasyka polskiej literatury - czy wiesz, z której książki pochodzi ten fragment?

1/10 "Bo serce nie sługa, nie zna, co to pany, I nie da się przemocą okuwać w kajdany."

"Przedwiośnie" Stefan Żeromski

"Pan Tadeusz" Adam Mickiewicz

"Noce i dnie" Maria Dąbrowska

Ekranizacje „Granicy”. Twórcy i obsada filmów

Jako pierwszy, już w 1938 roku, wyzwania podjął się wybitny polski reżyser i scenarzysta filmowy pochodzenia żydowskiego – Józef Lejtes. Artysta napisał scenariusz wraz ze Stanisławem Urbanowiczem i Eugeniuszem Bundą, tworząc wierną adaptację dzieła Nałkowskiej.

Zenon Ziembiewicz ukończywszy studia w Paryżu wraca do kraju pełen twórczej energii. Na miejscu odnawia znajomość z dawną ukochaną Elżbietą. Równocześnie nawiązuje romans z młodą służącą – Justyną. Przez pewien czas usiłuje pogodzić w sobie namiętność do Justyny i miłość do Elżbiety, ale jego misternie układany plan rujnuje wieść o ciąży kochanki… Od tej pory zarówno w życiu prywatnym, jak i zawodowym, nic nie będzie szło po myśli Zenona. Każda kolejna decyzja to krok bliżej tragedii, która czeka bohatera w finale.

W roli głównej obsadzono Jerzego Pichelskiego. W Elżbietę Biecką wcieliła się Elżbieta Barszczewska, zaś Justynę Bogutównę zagrała Lena Żelichowska. Produkcja, zrealizowana zaledwie rok przed wybuchem II wojny światowej, zachowała się do dziś.

Zdecydowanie większą popularnością cieszy się nakręcona cztery dekady później druga filmowa adaptacja dzieła Nałkowskiej. Swoją wersję tej historii zaoferowali widzom Jan Rybkowski (reżyser) i Józef Hen (scenarzysta). Ten drugi zdecydował się nieco odejść od książkowego oryginału, zmieniając zakończenie i marginalizując wątek polityczny. Film zyskał uznanie przede wszystkim dzięki znakomitym zdjęciom i kreacjom aktorskim. W Zenona Ziembiewicza wcielił się Andrzej Seweryn, Elżbietę zagrała Krystyna Janda, a Justynę Sławomira Łozińska.