Pierwsza polska powieść wydana w obiegu niezależnym. Niektórzy to jeszcze pamiętają
"Kompleks polski" to pierwsza polska powieść wydana w drugim obiegu. Tadeusz Konwicki zdecydował się na taki sposób publikacji, zniechęcony licznymi zmianami, jakie próbowała wprowadzić cenzura. Utwór ostatecznie ukazał się w piśmie literackim "Zapis". Dziś uznawany jest za jedno z największych dzieł słynnego artysty.
Z tego artykułu dowiesz się:
- Jakie trudności napotkał Tadeusz Konwicki przy publikacji "Kompleksu polskiego".
- Jakie tematy podejmuje utwór.
- Kto wystąpił w inscenizacji dzieła polskiego mistrza.
Historia wydania i fabuła książki "Kompleks polski"
Początkowo Konwicki planował wydać swoją powieść w wydawnictwie "Czytelnik". Książka dość szybko trafiła jednak na celownik cenzury, a po dogłębnej analizie na listę utworów, które wymagają poprawek. Choć pisarz marzył o tym, by "Kompleks polski" jak najszybciej trafił do druku, ani myślał stosować się do zaleceń partyjnych działaczy. Rozczarowany kolejnymi próbami ingerencji, postanowił ominąć państwowe wydawnictwo i zdecydował się na publikację w drugim obiegu. Powieść ostatecznie ukazała się w 1977 roku w "Zapisie" - piśmie literackim wydawanym w obiegu niezależnym.
Rozwiąż quiz, w którym pytamy o polską literaturę. Jesteś mistrzem, jeśli zgarniesz 100 proc. punktów! Dalszą część artykułu znajdziesz pod quizem...
Quiz: Klasyka polskiej literatury - czy wiesz, z której książki pochodzi ten fragment?
Utwór z miejsca zyskał uznanie odbiorców. "Nie tylko dlatego, że zawierał przenikliwą diagnozę peerelowskiej rzeczywistości i kształtujących ją politycznych i obyczajowych mechanizmów. Była przede wszystkim zapisem stanu zbiorowej świadomości, katalogiem podświadomych lęków, przeczuć i tęsknot zniewolonego społeczeństwa." - napisano o książce na stronie filmpolski.pl. Akcja powieści rozgrywa się w latach 70., w Wigilię. W typowej dla okresu PRL kolejce stoją m.in. Konwicki, pan Duszek (stary ubek) oraz pan Grzesio (donosiciel). Mężczyźni czekają pod sklepem jubilerskim na radzieckie obrączki, snując jednocześnie refleksje o życiu i polskości, wymieniają się uwagami na temat trudów ich marnej egzystencji oraz ciężkiej sytuacji gospodarczej i politycznej, z którą przyszło im się zmierzyć. W swoich rozważaniach Konwicki odwołuje się także do przeszłości, wprowadzając czytelników w dobę powstania styczniowego, ukazanego tutaj przez pryzmat jego dowódców - Zygmunta Mineyko i Romualda Traugutta. "Rzeczywistość miesza się z majakami z przeszłości, kolejkowe rozmowy z marzeniami." - pisali o powieści krytycy.
Spektakl Teatru Telewizji
26 kwietnia 1995 roku w Teatrze Telewizji odbyła się premiera inscenizacji powieści Konwickiego w reżyserii Jerzego Markuszewskiego. W rolach głównych wystąpili: Gustaw Holoubek (jako K. - Konwicki), Piotr Fronczewski (Kojran) oraz Krzysztof Kowalewski (Duszek). W obsadzie spektaklu znaleźli się też m.in. Ewa Gawryluk, Ewa Dałkowska, Barbara Dziekan i Stanisław Biczysko.
Źródło: Radio ZET/Film Polski/lubimyczytac.pl/ Wikipedia
![Mężczyzna z brodą, w jasnym garniturze, o poważnym wyrazie twarzy, na jasnym tle.](https://s.eurozet.pl/cbz/2026/07/02/4001cb1b/2418440-179x101-68d4fea990.jpg "Jerzy Kamas w serialu "Lalka"")
![Kobieta z okularami, z falującymi włosami, siedzi w samochodzie, wygląda zamyślona.](https://s.eurozet.pl/cbz/2026/10/21/e95b8b20/2506128-179x101-74cbb1f31b.jpg "Elizabeth Holmes w filmie "Zobaczysz wszystko"")
