Radio ZET
Rozrywka
Kultura
Polski pisarz musiał tłumaczyć się z arcydzieła. „Nie rozumiano mej przypowieści”

Polski pisarz musiał tłumaczyć się z arcydzieła. „Nie rozumiano mej przypowieści”

Patrycja Orzeł

2 min. czytania

07.10.2025 11:45

"Przedwiośnie" to jedna z najsłynniejszych powieści w historii polskiej literatury. Słynne arcydzieło Stefana Żeromskiego, wydane w 1924 roku spotkało się początkowo z niezrozumieniem. Autor zmuszony był wydać oświadczenie, w którym wytłumaczył, że "nigdy nie był zwolennikiem rewolucji", a w swojej twórczości potępia i odstrasza przed komunizmem.

Z tego artykułu dowiesz się:

Dzieło Stefana Żeromskiego "Przedwiośnie" opowiada o losach Cezarego Baryki
Żeromski w "Przedwiośniu" krytykuje rewolucyjne idee i przedstawia różne podejścia do odbudowy Polski
Nie wszyscy trafnie zrozumieli przesłanie autora

"Przedwiośnie" Stefa Żeromskiego - o czym opowiada ważne arcydzieło literatury?

"Przedwiośnie" do dziś uznawane jest za jedną z najważniejszych polskich powieści. Dzieło autorstwa Stefana Żeromskiego omawiane jest w szkołach na lekcjach języka polskiego. Utwór podzielony na trzy części ("Szklane domy", "Nawłoć", "Wiatr od wschodu"), opowiada o życiu Cezarego Baryki - przedstawiciela młodego pokolenia, urodzonego i wychowanego w carskiej Rosji (Baku), który przybywa do "Polski marzeń", odrodzonej po I wojnie światowej.

Rozwiąż quiz o polskiej literaturze. Tylko mistrz zdobędzie komplet punktów! Dalszą część artykułu znajdziesz pod quizem…

Quiz: Klasyka polskiej literatury - czy wiesz, z której książki pochodzi ten fragment?

1/10 "Bo serce nie sługa, nie zna, co to pany, I nie da się przemocą okuwać w kajdany."

"Przedwiośnie" Stefan Żeromski

"Pan Tadeusz" Adam Mickiewicz

"Noce i dnie" Maria Dąbrowska

Cała książka ma mocno metaforyczny charakter. Już sam tytuł - "Przedwiośnie" - odnosi się zarówno do pory między zimą a wiosną, jak i czasu, w którym kształtuje się państwo polskie po okresie zaborów, a w kraju panuje niepodległościowy entuzjazm. "Przedwiośnie" skupia się na przemianie głównego bohatera, który początkowo wydaje się rozpuszczony i urzeczony nadchodzącą rewolucją.

Dzieło Żeromskiego nie zostało zrozumiane

Choć główny bohater utworu w początkowych rozdziałach wydaje się pochłonięty wizją rewolucji, sam Żeromski wielokrotnie podkreślał, że nie są to jego osobiste poglądy. W "Przedwiośniu" zaprezentował wiele różnych postaw - m.in. Antoniego Lulka, pragnącego przede wszystkim rewolucji komunistycznej w stylu bolszewickim oraz Szymona Gajowca, dla którego rozwój oparty powinien być na pracy i powolnych, rozważnych reformach. To właśnie Gajowiec był najbliższy temu, czego sam chciał autor dla odbudowy kraju.

- Oświadczam krótko, iż nigdy nie byłem zwolennikiem rewolucji, czyli mordowania ludzi przez ludzi z racji rzeczy, dóbr i pieniędzy – we wszystkich swych pismach, a w „Przedwiośniu” najdobitniej potępiałem rzezie i kaźnie bolszewickie. Nikogo nie wzywałem na drogę komunizmu, lecz za pomocą tego utworu literackiego usiłowałem, o ile to jest możliwe, zabiec drogę komunizmowi, ostrzec, przerazić, odstraszyć [...] Nie rozumiano mej przypowieści. Nie uderzyłem w sumienie, lecz tu i tam trafiłem w brzuch, tu i tam w serce poczciwe, niewiedzące, zaślepione - przekazał Stefan Żeromski.

"Przedwiośnie" doczekało się filmowej adaptacji

Do dziś "Przedwiośnie" doczekało się wielu szczegółowych interpretacji, które pomagają zrozumieć czytelnikowi przekaz i intencje autora. Na podstawie powieści powstał dramat filmowy z 2001 roku w reżyserii Filipa Bajona. W rolach głównych zagrali: Mateusz Damięcki, Krystyna Janda, Janusz Gajos i Daniel Olbrychski.

Zwiastun filmowego "Przedwiośnia" zobaczysz poniżej:

Źródło: Radio ZET / Wikipedia