Radio ZET
Rozrywka
Kultura
Ten obraz przyniósł Polakowi rozgłos. Uznał je za swoje największe dzieło

Ten obraz przyniósł Polakowi rozgłos. Uznał je za swoje największe dzieło

Daniel Kiełbasa

3 min. czytania

08.07.2026 14:09

"Powrót z balu" to dzieło, które Józef Chełmoński namalował w Monachium i które przyniosło mu rozgłos w Europie. Oryginał trafił do Heleny Modrzejewskiej, natomiast sam malarz odtworzył go kilka lat później. Jaka jest historia słynnego obrazu?

Obraz przedstawia dramatyczną scenę na saniach w śnieżnym krajobrazie.

Z tego artykułu dowiesz się:

Józef Chełmoński był wybitnym twórcą XIX wieku. Początkowo jego obrazy nie wzbudzały zainteresowania.
Wyjazd do Monachium okazał się przełomowy. Tam namalował słynny "Powrót z balu".
Obraz przyniósł mu sławę. Oddał go Modrzejewskiej. Później namalował drugi.

Redakcja poleca

Ten obraz przeszedł do historii. Jego symbolika wciąż nie jest oczywista

Józef Chełmoński wybitnym twórcą, ale początkowo nie do końca cenionym

Józef Chełmoński urodził się w Boczkach w 1849 roku. Rysunku i malarstwa uczył się najpierw w Warszawie, a w latach 70. XIX wieku wyjechał do Monachium, gdzie studiował przez 3 lata. Obcował tam również z innymi polskimi artystami, którzy uczyli się malarstwa. W połowie lat 70. wrócił do Warszawy, gdzie namalował takie arcydzieła jak:

"Babie lato"
"Wieczór letni"
"Na folwarku"
"Jesień".

Jak dobrze znasz najsłynniejszych polskich malarzy XIX wieku? Jesteś mistrzem, jeśli zgarniesz 100 proc. punktów! Dalsza część artykułu znajduje się pod quizem.

Quiz: Malczewski, Chełmoński, Matejko. Jak dobrze znasz polskich malarzy z XIX wieku?

1/15 Obraz "Bociany" to dzieło autorstwa:

Jacka Malczewskiego

Józefa Chełmońskiego

Aleksandra Gierymskiego

Dziś trudno w to uwierzyć, ale w Warszawie Chełmoński i jego twórczość spotkała się z ogromną niechęcią , a nawet drwinami. Jego "Babie lato" wywołało skandal ze względu na namalowanie dziewczyny z bosymi, brudnymi stopami. Jego twórczość poddawana była krytyce, chociażby ze strony Bolesława Prusa. Hstoryk sztuki Zofia Krzykowska przypominała, że jego dzieła nazywano "wybrykami rażącymi smak estetyczny". Fatalna opinia w warszawskim środowisku zmusiła Chełmońskiego do wyjazdu z Warszawy, gdzie nikt nie chciał jego obrazów. Spore pieniądze na obrazach zaczął zarabiać w Paryżu, gdzie masowo kupowali je amerykańscy kolekcjonerzy. W stolicy Francji odwiedzali go Axentowicz, Witkiewicz i Modrzejewska. Tam też namalował takie dzieła jak: "Czwórka", "Przed karczmą", "Sprawa u wójta", "Odwilż".

Obraz Chełmońskiego okazał się sensacją. W Monachium byli nim zachwyceni

Zanim jednak Chełmoński zaliczył przykry pobyt w Warszawie, jeszcze w Monachium zdołał zadziwić europejską widownię. W 1873 roku światło dzienne ujrzał obraz "Powrót z balu". Obraz wzbudzał ogromne zainteresowanie podczas wystawy w Kunstverein i był "zapowiedzią" przyszłych obrazów artysty, czyli słynnych "trójek" i "czwórek". Malczewski uważał w tamtym czasie "Powrót z balu" za swój najlepszy obraz.

Dwa lata później trafił w ręce zachwyconej twórczością malarza (to ona wprowadziła go na warszawskie salony) Heleny Modrzejewskiej. Dzieło później odziedziczył jej syn, potem kupił go mąż Marii Zaleskiej, a następnie trafił do prywatnej kolekcji w USA. W 2019 roku za ponad 330 tys. funtów zakupił go kolejny prywatny kolekcjoner.

"'Powrót z balu' to najbardziej fantastyczna ballada Chełmońskiego, rozsadzająca ramy obrazu i ściany każdej sali wystawowej" - pisał krytyk sztuki Maciej Masłowski.

Chełmoński maluje "Powrót z balu" po raz drugi

Kilka lat później, już po przeprowadzce do Paryża, Chełmoński maluje ponownie "Powrót z balu". Replika dzieła znana pod tytułem "Sanna" powstała ostatecznie w 1879 roku i niemal identycznie odtwarza monachijską wersję. Obraz charakteryzuje się dynamizmem, widzimy konie w galopie, które przemierzają zaśnieżoną drogę, woźnicę, któremu wiatr podrywa płaszcz oraz nieco senną albo znudzoną kobietę. Dzieło najpierw znajdowało się w zbiorach Aleksandra Kahanowicza, w 1928 zakupiło Muzeum Śląskie. Podczas okupacji znalazł się w Bytomiu (Muzeum Górnośląskie), a odzyskano go od Niemców w 1984 roku.