Ocenzurowana książka z czasów PRL jest najlepszą lekturą szkolną? Nawet w ZSRR zakazali ją na 3 dekady
„Mistrz i Małgorzata” autorstwa rosyjskiego pisarza Michaiła Bułhakowa jest lekturą obowiązkową z rozszerzonego polskiego. Rosyjska satyra tuż za „Lalką” Prusa podbija rankingi najlepszych lektur szkolnych.
Z tego artykułu dowiesz się:
- Jakie były najważniejsze etapy życia Michaiła Bułhakowa.
- Dlaczego powieść "Mistrz i Małgorzata" była cenzurowana.
- Które wątki dominują w powieści "Mistrz i Małgorzata".
- Co czyni "Mistrza i Małgorzatę" atrakcyjną lekturą szkolną.
Słowo o autorze - Michaił Bułhakow
Michaił Bułhakow urodził się w 1891 roku w Moskwie. Z wykształcenia był lekarzem, lecz najbardziej jest znany z dzieła „Mistrz i Małgorzata”. W 1916 roku ukończył studia i został powołany do wojska, gdzie wraz z małżonką prowadził szpital. Po demobilizacji założył w Kijowie praktykę i pracował jako wenerolog W 1920 roku porzucił praktykę i zaczął pracę jako dziennikarz. W 1928 zaczął pracę nad „Mistrzem i Małgorzatą”, którą ukończył w 1940 roku, zmarł wkrótce potem, nigdy nie będąc do końca zadowolonym ze swojego dzieła.
Quiz: Quiz. Arcydzieła literackie, najlepsze książki. Przypisz pisarza do tytułu i zdobądź 10/10 punktów
Moskwa, szatan, kot i kochankowie, czyli o co chodzi w „Mistrzu…”?
Pierwsze polskie tłumaczenie ukazało się w 1969 roku, powstało na podstawie ocenzurowanej radzieckiej wersji. Pisarz skończył książkę już w 1940 roku, lecz musiało minąć aż 30 lat, żeby sławna powieść przeszła przez cenzurę i trafiła do czytelników (Wersja „prawie pełna” ukazała się w 1973 roku). „Mistrz i Małgorzata” łączy w sobie farsę, mistycyzm, romans, fantasy i satyrę, a w książce pojawiają się motywy czarodziejskiej przemiany, kultu szatana i opowieści obłąkanego. Historia dzieli się na dwie części: moskiewską i jerozolimską, i możemy z niej wytypować trzy główne wątki: Szatana, Mistrza i Małgorzaty, oraz Poncjusza Piłata.
Woland i jego diabelscy pomocnicy
Ta część fabuły to opowieść o odwiedzeniu Moskwy przez szatana i trupy jego pomocników - między innymi przez kultowego kota Behemota - oraz o chaosie który ze sobą niosą. Pomocnicy diabła Wolanda wysyłają ludzi do szpitali psychiatrycznych, robią pokaz czarnej magii w teatrze czy aby urządzić bal, wyrzucają lokatora z jego mieszkania.
Tytułowi kochankowie
Jednocześnie mamy do czynienia z tytułową parą - Mistrzem i Małgorzatą. Mężczyzna opuścił kochankę, żeby nie zaciągnąć jej ze sobą na dno po porażce jego książki - historii o Poncjuszu Piłacie. Tęskniąc za osadzonym w szpitalu psychiatrycznym kochankiem, Małgorzata zostaje gospodynią na balu diabła, w zamian za co szatan sprowadza do niej Mistrza. Pomimo śmierci kochanków, zostaje im zagwarantowane wieczne miejsce w domu Wolanda oraz spokój.
Jerozolimska część powieści
Książka, nosząc cechy powieści szkatułkowej, pozwala nam również poznać historię napisaną przez jednego z bohaterów - Mistrza. Historia opowiada dzieje Poncjusza Piłata, namiestnika Judei, który skazuje Jeszuę (czyli Jezusa) na śmierć, licząc przy tym, że zostanie on ułaskawiony. Gdy nie dzieje się tak, zleca zabójstwo Judy z Kiriatu (tutaj Judasza).
Bułhakow w 1926 roku
Mistrzowska lektura szkolna
Od kilku lat „Mistrz i Małgorzata” jest lekturą szkolną w czwartej klasie liceum. Jest ona obowiązkowa na poziomie rozszerzonym z języka polskiego, lecz nauczyciele wciąż mogą ją omawiać na poziomie podstawowym. Wielu uczniów uznaje ją za jedną z najciekawszych lektur szkolnych, a w internetowych rankingach, np. na stronie Tezeusz, powieść Bułhakowa pojawia się na górze listy najlepszych lektur. Jest tam obok „Procesu” Franza Kafki, „Zbrodni i kary” Fiodora Dostojewskiego czy „Lalki” Bolesława Prusa.
Źródło: Radio ZET/Tezeusz/Wikipedia
![Mężczyzna z brodą, w jasnym garniturze, o poważnym wyrazie twarzy, na jasnym tle.](https://s.eurozet.pl/cbz/2026/07/02/4001cb1b/2418440-179x101-68d4fea990.jpg "Jerzy Kamas w serialu "Lalka"")
![Kobieta z okularami, z falującymi włosami, siedzi w samochodzie, wygląda zamyślona.](https://s.eurozet.pl/cbz/2026/10/21/e95b8b20/2506128-179x101-74cbb1f31b.jpg "Elizabeth Holmes w filmie "Zobaczysz wszystko"")
