Radio ZET
Rozrywka
Kultura
137. rocznica narodzin sławnej polskiej pisarki. 5 razy była blisko Nobla, a adaptacja jej arcydzieła to hit wszech czasów

137. rocznica narodzin sławnej polskiej pisarki. 5 razy była blisko Nobla, a adaptacja jej arcydzieła to hit wszech czasów

Weronika Paliczka

3 min. czytania

06.10.2026 05:04

Jej „Noce i dnie” zna kilka pokoleń Polaków, ale sama Maria Dąbrowska była postacią znacznie bardziej złożoną, niż mogłoby się wydawać. Pisarka, której twórczość aż pięciokrotnie brano pod uwagę przy przyznaniu literackiego Nobla, urodziła się 6 października 1889 roku. Dzisiaj przypada 137 rocznica urodzin cenionej autorki.

Na zdjęciu półprofil starszej kobiety z siwymi włosami, zamyślonej, przy stole z kwiatami.

Z tego artykułu dowiesz się:

Jakie było pochodzenie i wykształcenie Marii Dąbrowskiej.
Które utwory tłumaczyła i jakie pisała inne formy literackie.
Kiedy opublikowano pełne wydanie "Dzienników" Dąbrowskiej.
Dlaczego Dąbrowska była nominowana do literackiej Nagrody Nobla.

Nie przegap

Szczepan Twardoch po raz pierwszy wygrał Nike. O czym opowiada powieść "Null"?

W jakim domu dorastała Maria Dąbrowska?

Jej nazwisko większość Polaków kojarzy przede wszystkim z „Nocami i dniami”. Maria Dąbrowska była jednak kimś znacznie więcej niż autorką jednej z najważniejszych polskich powieści. Pisała, tłumaczyła, prowadziła przez dziesięciolecia osobiste zapiski, a jej dorobek aż pięciokrotnie był brany pod uwagę przy przyznawaniu literackiej Nagrody Nobla.

Rozwiąż quiz, w którym pytamy o polską literaturę. Jesteś mistrzem, jeśli zgarniesz 100 proc. punktów! Dalszą część artykułu znajdziesz pod quizem..

Quiz: Ekspresowy quiz z polskiej literatury. Przypisz utwór do pisarza

1/8 "Lalka"

Eliza Orzeszkowa

Bolesław Prus

Henryk Sienkiewicz

Maria Dąbrowska urodziła się 6 października 1889 roku w Russowie pod Kaliszem. Pochodziła ze zubożałej rodziny szlacheckiej. Jej ojciec, Józef Szumski, był powstańcem styczniowym, a później pracował jako administrator majątków ziemskich. Przyszła pisarka odebrała staranne wykształcenie, a jej zainteresowania szybko wykraczały poza samą literaturę. Angażowała się również społecznie i politycznie.

Redakcja poleca

Mężczyzna z brodą, w okularach, w otoczeniu wiejskiej scenerii z ptakami i zabudowaniami.

Słabo się uczył i miał zostać krawcem. Dziś jego arcydzieła to najpiękniejsze lektury szkolne

O historii tych sławnych pisarzy Agnieszka Holland zrobiła film, ale mało kto w Polsce wie, kim byli

Portret mężczyzny z włosami i kołnierzem, przypisywany Williamowi Szekspirowi.

To nie Shakespeare wymyślił znaną na całym świecie historię. Wykorzystał dzieło kogoś innego

Która powieść Marii Dąbrowskiej została wydana w czterech tomach?

Największą sławę przyniosły jej „Noce i dnie”, wydawane w latach 1931–1934. Czterotomowa powieść stała się szeroką panoramą życia Polaków, a losy Barbary i Bogumiła Niechciców do dziś należą do najbardziej rozpoznawalnych historii polskiej literatury. Dąbrowska nie ograniczała się jednak do opisywania wielkich wydarzeń. Szczególnie interesowało ją codzienne życie, relacje między ludźmi i przemiany społeczne.

Czym poza pisaniem własnych dzieł zajmowała się Maria Dąbrowska?

Co ciekawe, Dąbrowska była także tłumaczką. Przekładała między innymi opowiadania Antoniego Czechowa i Maksima Gorkiego, „Pamiętniki” Samuela Pepysa oraz powieść „Niels Lyhne” Jensa Petera Jacobsena. Pisała również opowiadania, eseje i dramaty. Jej twórczość doceniano także poza Polską. Dąbrowska była aż pięciokrotnie nominowana do literackiej Nagrody Nobla - w latach 1939, 1957, 1959, 1960 i 1965. Nagrody ostatecznie nie otrzymała.

Kiedy pełna wersja "Dzienników" Marii Dąbrowskiej ujrzała światło dzienne?

Jednym z najważniejszych, choć przez lata mniej znanych elementów jej dorobku były „Dzienniki”. Dąbrowska prowadziła je od 1914 roku aż do ostatnich miesięcy życia. Zapisała w nich nie tylko wydarzenia ze swojego życia, lecz także obserwacje dotyczące literatury, kultury, społeczeństwa i rzeczywistości politycznej. Całość obejmuje około 5,5 tysiąca stron. Pisarka zdawała sobie sprawę z wartości swoich zapisków. W testamencie zastrzegła, że ich pełna publikacja będzie możliwa dopiero 40 lat po jej śmierci. Dlatego kompletne wydanie „Dzienników” ukazało się dopiero w 2009 roku, w trzynastu tomach. Wcześniej czytelnicy mogli poznawać jedynie wybrane fragmenty.

Dąbrowska zmarła 19 maja 1965 roku w Warszawie. Miała 75 lat. Została pochowana na Powązkach w Alei Zasłużonych. Jej „Noce i dnie” na stałe weszły do kanonu polskiej literatury, ale dziś coraz wyraźniej widać, że dorobek pisarki nie kończy się na historii Barbary i Bogumiła.