130 lat temu narodził się literacki mistrz. "Nie ma drugiej takiej powieści w całej literaturze"
17 sierpnia 1896 roku urodził się Józef Wittlin - polski poeta, prozaik i tłumacz pochodzenia żydowskiego. Artysta wydał szereg powieści i esejów, które przyniosły mu międzynarodową sławę oraz uznanie czytelników i krytyków. Jego dziełem - "Sól ziemi" - zachwycał się noblista, Thomas Mann. Powieść uznawana jest za jeden z najważniejszych utworów, podejmujących temat wojny.
Z tego artykułu dowiesz się:
- Jakie utwory literackie przetłumaczył Józef Wittlin.
- Dlaczego Józef Wittlin nie otrzymał literackiej Nagrody Nobla.
- O czym opowiada utwór 'Sól ziemi'.
- Które wydarzenia historyczne wpłynęły na twórczość Józefa Wittlina.
Był faworytem do literackiego Nobla
Józef Wittlin to jeden z najbardziej cenionych polskich twórców pierwszej połowy XX wieku. Choć wsławił się jako wybitny prozaik i poeta, krytycy do dziś podziwiają także jego przekłady. To on w latach 20. przełożył na język polski "Odyseję" Homera oraz "Epos o Gilgameszu". Największą popularność przyniosła mu powieść "Sól ziemi". Książka ukazała się w 1936 roku, przynosząc artyście nagrodę redakcji i czytelników "Wiadomości Literackich", Złoty Wawrzyn Polskiej Akademii Literatury oraz wysunęła go na czoło listy pisarzy z największymi szansami na literackiego Nobla. Artysta tej nagrody ostatecznie nie otrzymał. Jego nadzieje miał przekreślić wybuch II wojny światowej (w tym czasie nie przyznawano wyróżnień) oraz fakt, że planował napisać kolejne części. Komitet noblowski honorował tylko dzieła dokończone.
"Chyba nie ma drugiej takiej powieści, w całej literaturze światowej, która by budowała tak uniwersalny obraz wojny jako machiny śmierci pożerającej człowieka" - mówiła o powieści w 2021 roku w programie "Sądy i przesądy" literaturoznawczyni prof. Maria Olszewska.
Jak dobrze znasz arcydzieła literatury? Jesteś mistrzem, jeśli zgarniesz 100 proc. punktów! Dalsza część artykułu znajduje się pod quizem.
Quiz: Test z polskiej literatury. Przypasuj bohatera do książki, w której się pojawia
Przełożony w sumie na 13 języków utwór odwołuje się do wspomnień artysty z I wojny światowej. Wittlin opisuje losy Piotra Niewiadomskiego, prostego i niepiśmiennego huculskiego tragarza, który zostaje wcielony do armii austro-węgierskiej w czasie konfliktu zbrojnego. Książka pokazuje bezsens wojny z perspektywy zwykłego człowieka, który nie rozumie wielkiej polityki.
Biografia Józefa Wittlina
Józef Witllin przyszedł na świat 17 sierpnia 1896 r. w dzierżawionym przez swych rodziców - Karola Wittlina i Elżbiety z Rosenfeldów - majątku Dmytrów w Galicji Wschodniej. W latach 1906-1914 uczęszczał do gimnazjum o profilu klasycznym we Lwowie. Już wtedy zaliczył swój literacki debiut - w 1912 roku na łamach "Wici" ukazał się jego wiersz "Prolog ku czci Zygmunta Krasińskiego". Po maturze, którą zdawał w Wiedniu, studiował germanistykę, romanistykę i historię sztuki. W tym czasie zaprzyjaźnił się z Józefem Rothem i Rainerem Rielke, których twórczość tłumaczył później na język polski.
W czasie wojny Wittlin został wcielony do armii austriackiej. Po dwóch latach służby, powrócił do Lwowa, gdzie podjął kolejne studia - tym razem polonistykę i filozofię. W 1920 roku ukazał się jego debiutancki tomik poezji - "Hymny", który zapoczątkował karierę literacką artysty. Publikował artykuły, recenzje i własne utwory. W wielu pracach przemycał wątki pacyfistyczne, obawiając się powrotu koszmaru, jaki przeżył podczas I wojny światowej. Ze względu na wydźwięk jego dzieł oraz udział w licznych protestach antywojennych, Wittlin padł ofiarą ostrych ataków ze strony publicystów ONR-u (Obozu Narodowo-Radykalnego).
Józef Wittlin
Od 1939 roku pisarz przebywał na emigracji - najpierw we Francji, potem w Portugalii, a następnie w Stanach Zjednoczonych. W tym czasie współredagował m.in. "Tygodnik Polski", współpracował z Radiem Wolna Europa oraz zajmował się pracą przekładową. Zmarł 28 lutego 1976 roku w Nowym Jorku.
Sięgnij po nie po obejrzeniu "Odysei". Książki inspirowane mitologią grecką
![Okładka książki „The Odyssey” Homera na tle innych książek na półce.](https://s.eurozet.pl/cbz/2026/07/20/9887e03a/2433235-860x486-f4c31c3a72.jpg ""Odyseja" Homera")
Źródło: Radio ZET/ Wikipedia/dzieje.pl/culture.pl
![Mężczyzna z brodą, w jasnym garniturze, o poważnym wyrazie twarzy, na jasnym tle.](https://s.eurozet.pl/cbz/2026/07/02/4001cb1b/2418440-179x101-68d4fea990.jpg "Jerzy Kamas w serialu "Lalka"")
