Władze PRL zakazały tej książki. Polacy nie wiedzą, że czytali ocenzurowaną wersję
„Mistrz i Małgorzata” to powieść, która przez lata inspirowała czytelników swoją głębią, symboliką i odwagą w krytyce totalitaryzmu. Mało kto jednak wie, że pierwsze polskie wydanie tej książki było ocenzurowane przez władze PRL. Czytelnicy przez dekady poznawali tylko wybrakowaną wersję arcydzieła Bułhakowa.
Z tego artykułu dowiesz się:
- Dlaczego „Mistrz i Małgorzata” przez lata nie mogła zostać opublikowana w pełnej wersji.
- Jakie fragmenty powieści zostały usunięte lub złagodzone przez cenzurę PRL.
- Kiedy Polacy po raz pierwszy mieli dostęp do nieocenzurowanego tłumaczenia książki.
O czym opowiada „Mistrz i Małgorzata”?
„Mistrz i Małgorzata” to jedna z najważniejszych powieści XX wieku, napisana przez rosyjskiego pisarza Michaiła Bułhakowa. Prace nad książką rozpoczął on w 1928 roku, a ukończył tuż przed śmiercią w 1940 roku. Ze względu na jej antytotalitarny wydźwięk i krytykę sowieckiego systemu, utwór przez długi czas nie mógł zostać opublikowany w całości w Związku Radzieckim. Pełna wersja ukazała się dopiero w latach 60., już po śmierci autora – i to poza granicami ZSRR.
Quiz: Quiz. Lektury szkolne w PRL-u. Pamiętasz, co wtedy czytaliśmy?
Powieść łączy w sobie trzy główne wątki: satyryczny obraz Moskwy lat 30., historię Mistrza – pisarza, który zostaje zniszczony przez system – i jego ukochanej Małgorzaty oraz opowieść o Poncjuszu Piłacie i Jezusie, zwanym Jeszua. Szczególne znaczenie ma w niej postać Wolanda, tajemniczego cudzoziemca (czyli samego diabła), który wraz ze swoją świtą pojawia się w Moskwie, by zdemaskować zakłamanie i moralną pustkę sowieckiego społeczeństwa.
Cenzura w PRL. Władze zakazały tej książki
Władze PRL-u, lojalne wobec Moskwy, były bardzo wyczulone na wszelką krytykę ZSRR, dlatego „Mistrz i Małgorzata” od razu znalazł się pod lupą cenzorów. Polska premiera książki miała miejsce w 1969 roku w przekładzie Witolda Dąbrowskiego i Ireny Lewandowskiej. Powieść została opublikowana po raz pierwszy w miesięczniku „Moskwa”. Była to wersja ocenzurowana. Tekst oparto na wydaniu radzieckim z 1966–1967, z którego usunięto kluczowe fragmenty niewygodne dla komunistycznej ideologii.
Z powieści wykreślono między innymi brutalne opisy represji wobec Mistrza, bardziej dosadne sceny krytykujące aparat władzy, aluzje do ateizmu państwowego oraz ironiczne fragmenty ukazujące absurdalność życia w totalitarnym państwie. Dopiero w 1990 roku, po upadku komunizmu, Polacy mieli szansę przeczytać pełne, nieocenzurowane tłumaczenie powieści.
Źródło: Radio ZET/ Wikipedia
![Mężczyzna z brodą, w jasnym garniturze, o poważnym wyrazie twarzy, na jasnym tle.](https://s.eurozet.pl/cbz/2026/07/02/4001cb1b/2418440-179x101-68d4fea990.jpg "Jerzy Kamas w serialu "Lalka"")
