Wielu sądzi, że napisał najlepszą książkę w historii. Dziś 135. rocznica jego narodzin

Czym początkowo zajmował się wybitny pisarz?

Michaił Bułhakow pozostaje jedną z tych postaci literatury XX wieku, których biografia niemal w całości wpisuje się w dramat historii - a jednocześnie wyraźnie ją przekracza. Urodzony w Kijowie w inteligenckiej rodzinie o głębokich tradycjach religijnych i akademickich, od początku funkcjonował w świecie, w którym kultura i wiedza stanowiły naturalne środowisko życia. Wybrał jednak drogę praktyczną: studiował medycynę i przez kilka lat pracował jako lekarz, mierząc się z codziennością prowincjonalnych szpitali oraz dramatem ludzkiego cierpienia. Dzisiaj wypada 135 rocznica urodzin jednego z najwybitniejszych pisarzy na świecie. 

Rozwiąż quiz, w którym pytamy o powieści i ich autorów. Jesteś mistrzem, jeśli zgarniesz 100 proc. punktów! Dalszą część artykułu znajdziesz pod quizem...

Doświadczenia młodości - wzmocnione przez chaos rewolucji i wojny domowej - odcisnęły trwały ślad na jego wrażliwości. Bułhakow obserwował rzeczywistość, która rozpadała się na jego oczach, tracąc dawne punkty odniesienia i sens. Właśnie w tym kontekście dojrzewała jego decyzja o porzuceniu medycyny i zwróceniu się ku literaturze jako narzędziu opisu, ale też zrozumienia świata, który coraz bardziej wymykał się racjonalnym schematom.

Redakcja poleca

To czytali Polacy 21 lat temu. Czterotomowa seria podbiła Polskę i wygrała Zajdla

Cytat, który warto zapamiętać. Miłosz: „A więc pamiętaj – w trudną porę...”

Przyszedł na świat 1905 lat temu. Do dziś po jego książkę sięga wielu Polaków

Jak początkowo rozwijała się kariera literacka Michaiła Bułhakowa?

Początki jego kariery literackiej przypadły na lata ogromnej niepewności - zarówno osobistej, jak i społecznej. Bułhakow imał się różnych zajęć, pracował jako dziennikarz, felietonista i kronikarz, jednocześnie rozwijając własny język artystyczny. Już w pierwszych tekstach ujawniał się jego charakterystyczny styl: ironiczny, przenikliwy, nasycony absurdem, ale też głęboko zakorzeniony w realiach epoki.

Utwory takie jak "Zapiski młodego lekarza" czy "Diaboliada" stanowiły nie tylko zapis doświadczeń, lecz także próbę uchwycenia logiki świata, który zdawał się rządzony przez chaos i przypadek. Z czasem powstawały kolejne dzieła - w tym "Biała gwardia", będąca literackim rozrachunkiem z czasem wojny domowej, oraz odważne satyry, jak "Psie serce" czy "Fatalne jaja". Twórczość ta wzbudzała zainteresowanie, ale i kontrowersje, ponieważ nie wpisywała się w obowiązujące schematy ideologiczne.

Dlaczego ówczesna władza przyglądała się twórczości Michaiła Bułhakowa?

Bułhakow funkcjonował bowiem w rzeczywistości, w której literatura była podporządkowana polityce, a niezależność artystyczna często oznaczała konflikt z władzą. Od początku lat 20. znajdował się pod obserwacją aparatu bezpieczeństwa, a jego utwory podlegały cenzurze, konfiskatom i wieloletnim zakazom publikacji. Jego życie zawodowe stało się pasmem napięć: z jednej strony uznanie czytelników i środowiska artystycznego, z drugiej - systemowe ograniczenia i nieustanna niepewność.

Paradoks tej sytuacji polegał na tym, że Bułhakow bywał jednocześnie krytykowany i chroniony przez władzę; symbolem tej ambiwalencji pozostaje zainteresowanie jego twórczością ze strony Józefa Stalina. Choć umożliwiło mu ono pracę w teatrze, nie oznaczało realnej wolności twórczej. Pisarz próbował odnaleźć się także jako dramaturg i człowiek teatru, odnosząc pewne sukcesy, jednak i ta dziedzina podlegała ścisłej kontroli ideologicznej.

Co jest największym dziełem Michaiła Bułkahowa?

Najpełniejszym i najbardziej przejmującym świadectwem jego talentu stała się powieść "Mistrz i Małgorzata" - dzieło powstające przez wiele lat, nieustannie poprawiane i rozwijane, aż do ostatnich miesięcy życia autora. To utwór wymykający się prostym klasyfikacjom: łączy elementy realizmu i fantastyki, groteski i filozoficznej refleksji, ostrej satyry i metafizycznej zadumy. Bułhakow stworzył w nim wielowarstwową opowieść o wolności, władzy, moralności i naturze zła, a także o miejscu artysty w świecie opresji. Powieść ta, wydana dopiero po jego śmierci, stała się jednym z najważniejszych tekstów literatury światowej, a zarazem symbolem zwycięstwa wyobraźni nad ograniczeniami narzucanymi przez historię.

Ostatnie lata życia Bułhakowa upłynęły w cieniu ciężkiej choroby, która stopniowo odbierała mu siły, ale nie zdolność do pracy. Świadomy nieuchronnego końca, z determinacją dopracowywał swoje najważniejsze dzieło, jakby chciał pozostawić po sobie ostateczne świadectwo twórczej niezależności. Pisarz zmarł w 1940 roku, nie doczekawszy publikacji swojego największego utworu ani pełnego uznania. Dopiero po latach jego twórczość została odkryta na nowo i doceniona w całej swojej złożoności. Dziś Bułhakow postrzegany jest jako pisarz wyjątkowy - przenikliwy obserwator epoki, ale też artysta, który potrafił przekroczyć jej ograniczenia, tworząc literaturę uniwersalną, żywą i wciąż inspirującą kolejne pokolenia czytelników.

Źródło: Radio ZET/ Wikipedia