Radio ZET
Rozrywka
Kultura
To na podstawie jego książki powstał najlepszy polski film wszech czasów

To na podstawie jego książki powstał najlepszy polski film wszech czasów

Daniel Kiełbasa

2 min. czytania

25.04.2026 05:07

Jerzy Andrzejewski był cenionym prozaikiem, publicystą i felietonistą, a także jednym z założycieli KOR i działaczem opozycji demokratycznej. Krótko po wojnie napisał powieść, bez której nie powstałby najlepszy polski film wszech czasów.

Z tego artykułu dowiesz się:

Jakie były najważniejsze dzieła Jerzego Andrzejewskiego?
Dlaczego powieść 'Popiół i diament' przyciągnęła uwagę cenzury?
Co sprawiło, że Jerzy Andrzejewski znalazł się pod nadzorem władz PRL?
Którzy aktorzy zagrali w ekranizacji 'Popiołu i diamentu' Wajdy?

Jerzy Andrzejewski był cenionym twórcą. Jakimi dziełami zasłynął?

Urodzony w 1909 roku Jerzy Andrzejewski jako ceniony twórca i pisarz dał się poznać już przed wojną. Debiutował na łamach dziennika "ABC", gdzie ukazało się jego opowiadanie "Wobec czyjegoś życia".

Jak dobrze znasz najsłynniejszych pisarzy okresu PRL? Jesteś mistrzem, jeśli zgarniesz 100 proc. punktów! Dalsza część artykułu znajduje się pod quizem.

Quiz: Najsławniejsi pisarze PRL. Jak dobrze pamiętasz ich książki?

1/14 Druga część książki "Ten obcy" powieści Ireny Jurgielewiczowej nosi tytuł:

"Inna?"

"Znany"

"Nowa"

Sławę przed 1939 rokiem przyniosła mu powieść "Ład serca". Andrzejewski był uważany za przedstawiciela nurtu chrześcijańskiego w literaturze. W trakcie wojny działał w podziemiu, gdzie poznał Czesława Miłosza i wydał jego "Wiersze". Starał się pomagać Żydom, a w swojej wojennej twórczości przemycał wątki autobiograficzne.

Andrzejewski pisze "Popiół i diament". Wajda wykorzystał powieść do filmu

W 1948 roku Andrzejewski napisał powieść "Popiół i diament", początkowo noszącą tytuł "Zaraz po wojnie", która była publikowana w tygodniku "Odrodzenie". Autor chciał, aby główna fabuła kręciła się wokół bohatera prawnika, który trafia do obozu koncentracyjnego i tam zmienia się w oprawcę, jednak powieść rozrosła się do takich rozmiarów, że wątek adwokata stał się tylko jednym z wielu.

Redakcja poleca

Młoda kobieta z długimi włosami, patrząca w kierunku kamery, w tle ciemne wnętrze.

Uwielbiany serial powrócił na HBO Max. Koszmarna historia przyciągnie widzów

Mężczyzna w garniturze z krótkimi włosami, patrzy w stronę kamery z poważnym wyrazem twarzy.

Każdy Polak zna tę książkę, ale nie każdy adaptację. Jej autor to mistrz z 2 Oscarami

Na zdjęciu zbliżenie na mężczyznę z wyraźnym, skupionym wyrazem twarzy.

Jego trylogia podbiła świat. Słynny pisarz miał polskie korzenie

Książką zainteresowała się cenzura. Ta domagała się w powieści zdecydowanie mocniejszego potępienia działaczy Armii Krajowej oraz większego nacisku na pokazanie poparcia władz komunistycznych. Powieść była regularnie zmieniana do 1954 roku. 10 lat od wydania dzieła ekranizację "Popiołu i diamentu" stworzył Andrzej Wajda. W rolach głównych zagrali:

Zbigniew Cybulski
Ewa Krzyżewska
Wacław Zastrzyżeński
Bogumił Kobiela.

Film mimo upływu lat wciąż uznawany jest z najwybitniejszą pozycję "szkoły polskiej". Do dziś uważa się za go filmowe arcydzieło i jeden z najlepszych, o ile nie najlepszy film w historii polskiej kinematografii. Ogromnym fanem produkcji jest Martin Scorsese, który uznał go za jeden z piętnastu najwybitniejszych filmów w historii kina.

Jerzy Andrzejewski pod szczególnym nadzorem cenzury

Andrzejewski, który był autorem kilkudziesięciu powieści, a także członkiem redakcji gazet "Literatura", "Twórczość" i "Przegląd Kulturalny" (był jego redaktorem naczelnym), od lat 60. zaangażował się w działalność opozycyjną.

Podpisał list 34 skierowany do premiera Cyrankiewicza, był jednym z założycieli KOR-u, protestował w 1976 roku przeciwko zmianie konstytucji PRL. Swoimi działaniami naraził się cenzurze, która umieściła go na liście autorów pod szczególnym nadzorem.

W urzędzie wobec Andrzejewskiego stosowano konkretne wytyczne.

"Wszystkie własne publikacje autorów z poniższej listy zgłaszane przez prasę i wydawnictwa książkowe oraz wszystkie przypadki wymieniania ich nazwisk należy sygnalizować kierownictwu Urzędu, w porozumieniu, z którym może jedynie nastąpić zwolnienie tych materiałów" - czytamy.

Źródło: Radio ZET/ Wikipedia/Filmweb