Radio ZET
Rozrywka
Kultura
Mówi się, że ta lektura szkolna to najlepsza książka XX wieku. Mistrz nie dożył premiery

Mówi się, że ta lektura szkolna to najlepsza książka XX wieku. Mistrz nie dożył premiery

Martyna Zielonka

2 min. czytania

17.03.2026 14:42

Choć Michaił Bułhakow był z wykształcenia lekarzem, niemal całe swoje życie poświęcił literaturze. Międzynarodową sławę zyskał jako autor bestsellerowej powieści "Mistrz i Małgorzata". Jego wielkie dzieło, ze względu na problemy z cenzurą, zostało opublikowane w Związku Radzieckim dopiero w 1973 roku, ponad trzy dekady po śmierci autora.

Zdjęcie przedstawia portret mężczyzny w kapeluszu oraz stos starych książek i przyborów piśmienniczych.

Z tego artykułu dowiesz się:

Gdzie po raz pierwszy opublikowano pełną wersję "Mistrz i Małgorzaty".
Jakie wątki porusza słynna powieść Michaiła Bułhakowa.
Który słynny polski reżyser inspirował się powieścią, realizując film "Piłat i inni".

Długo pracował nad swoim arcydziełem

Michaił Bułhakow rozpoczął prace nad "Mistrzem i Małgorzatą" jeszcze w latach 20. Pierwszą wersję powieści, zatytułowaną "Konsultant z kopytem", wysłał pod koniec dekady do wydawnictwa "Niedra", jednak nie liczył na sukces. Doskonale zdawał sobie bowiem sprawę, że cenzura raczej nie spojrzy przychylnym okiem na opisaną przez niego historię. Sam zresztą nie był do końca zadowolony z efektów, dlatego porzucił utwór i rozpoczął pracę na nowo. Kolejną wersję pisał przez blisko 8 lat, a ostatnie poprawki nanosił jeszcze tuż przed śmiercią, w 1940 roku. Choć powieść była dziełem jego życia, nigdy nie dowiedział się, co sądzą o niej czytelnicy. Zanim zdecydowano się ją opublikować, minęło ponad 20 lat...

Jak dobrze znasz polską literaturę? Sprawdź swoją wiedzę! Resztę artykułu znajdziesz pod quizem...

Quiz: Klasyka polskiej literatury - czy wiesz, z której książki pochodzi ten fragment?

1/10 "Bo serce nie sługa, nie zna, co to pany, I nie da się przemocą okuwać w kajdany."

"Przedwiośnie" Stefan Żeromski

"Pan Tadeusz" Adam Mickiewicz

"Noce i dnie" Maria Dąbrowska

Po raz pierwszy ukazała się w drugiej połowie lat 60. w miesięczniku "Moskwa", w wersji ocenzurowanej. Tę odsłonę, w przekładzie Witolda Dąbrowskiego i Ireny Lewandowskiej, opublikowano dwa lata później także w Polsce. Jako pierwsi dostęp do oryginału otrzymali mieszkańcy RFN (w przełożonej na niemiecki wersji zaznaczono tekst wycięty przez radziecką cenzurę). W ZSRR wersję oryginalną opublikowano kilka lat później - w 1973 roku, czyli 33 lata po śmierci Bułhakowa. Polskie tłumaczenie, uwzględniające fragmenty wycięte przez cenzorów, pojawiło się zaś na rynku dopiero w 1995 roku. Od tej pory powieść cieszy się ogromną popularnością i znajduje się na liście lektur szkolnych dla szkół średnich (poziom rozszerzony).

Powieść Bułhakowa wciąż inspiruje czytelników

Powieść składa się z 32 rozdziałów i skupia na trzech głównych wątkach (pobyt szatana w Moskwie, miłość Mistrza i Małgorzaty, spotkanie Piłata z Jeszuą), które się ze sobą przeplatają, tworząc nierozerwalną całość. Autor, budując tę historię, korzystał z różnych technik i wzorców literackich. Utwór zawiera elementy satyry, powieści kryminalnej, baśni, a nawet przypowieści biblijnej. Jest także doskonałym materiałem do adaptacji. Na przestrzeni dekad powstały dziesiątki spektakli teatralnych, filmów oraz seriali, skupiających się na perypetiach tytułowych bohaterów. Swoją wersję - na podstawie wątku jerozolimskiego - nakręcił Andrzej Wajda. Film produkcji RFN - "Piłat i inni" - debiutował na ekranach w 1971 roku.