`

Dziś mija 115 lat od jego narodzin. „Lista kanalii” przeszła do historii

3 min. czytania
07.03.2026 12:04
Obserwuj nas na Google

7 marca 1911 roku urodził się Stefan Kisielewski - pisarz, kompozytor, krytyk muzyczny i felietonista m.in. Tygodnika Powszechnego. Przez lata związany z polityką, jako poseł z ramienia "Znaku", a później także założyciel Unii Polityki Realnej, uchodził za autorytet moralny - nie bał się krytykować władz. To on użył słynnego sformułowania "dyktatura ciemniaków", a w połowie lat 80. opublikował tzw. "listę kanalii" (w pozbawionej komentarza liście zamieścił nazwiska osób, które szczególnie aktywnie zajmowały się propagandą w PRL). Za swoje działania wielokrotnie był represjonowany. Z okazji rocznicy urodzin słynnego artysty i polityka przybliżamy jego życiorys. 

Narodowe Archiwum Cyfrowe
fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe

Z tego artykułu dowiesz się:

  • Jakie studia ukończył Stefan Kisielewski. 
  • Gdzie można było przeczytać felietony cenionego pisarza.
  • Przez które działania naraził się władzom. 

Początki kariery Stefana Kisielewskiego

Stefan Kisielewski dorastał w Warszawie, gdzie po maturze podjął studia na Uniwersytecie Warszawskim (polonistyka, filozofia), a później w Konserwatorium Warszawskim (dzisiejszy Uniwersytet Muzyczny Fryderyka Chopina). Uzyskał dyplomy z teorii muzyki, kompozycji i fortepianu w klasie Jerzego Lefelda. Jeszcze w latach 30. zaczął karierę literacką. Początkowo pisał głównie recenzje muzyczne oraz teksty publicystyczne  dla "Echa Tygodnia", "Pionu", "Buntu Młodych", "Polityki" i "Zet". Tuż przed wybuchem II wojny światowej objął stanowisko kierownika muzycznego rozgłośni "Warszawa II".

Choć walczył w wojnie obronnej we wrześniu 1939 roku, po rozformowaniu szeregów powrócił do Warszawy, gdzie dorabiał, udzielając prywatnych lekcji gry na fortepianie, jako akompaniator w szkole gimnastycznej i referent audycji muzyczno-słownych. Ranny podczas powstania warszawskiego, zbiegł z transportu ludności cywilnej i do końca wojny ukrywał się w Skierniewicach. Potem osiedlił się z rodziną w Krakowie (miał już wówczas żonę i pierwszego syna - Wacława), gdzie założył pismo "Ruch Muzyczny". W latach 1945–1949 wykładał przedmioty teoretyczne w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej, ale został usunięty przez władze z uczelni. Po kilku latach - ze względów politycznych - zamknięto także jego pismo. Mimo przeszkód, Kisielewski kontynuował zarówno pracę kompozytorską, jak i dziennikarską. Przez blisko 40 lat publikował felietony w "Tygodniku Powszechnym". Pisał pod pseudonimem - "Kisiel". Do najbardziej znanych i cenionych tytułów zalicza się: "Głową w ściany", "Bez dogmatu", "Pod włos", "Łopatą do głowy", "Gwoździe w mózgu" i "Wołanie na puszczy". Przed przeprowadzką do Warszawy (1961r.) był jeszcze redaktorem "Przewodnika koncertowego" oraz autorem radiowych "Rozmów o muzyce".

Jak dobrze znasz polską literaturę? Sprawdź swoją wiedzę! Resztę artykułu znajdziesz pod quizem...

Quiz: Klasyka polskiej literatury - czy wiesz, z której książki pochodzi ten fragment?

1/10 "Bo serce nie sługa, nie zna, co to pany, I nie da się przemocą okuwać w kajdany."

Bezkompromisowy polityk, ceniony kompozytor i pisarz

W stolicy kontynuował swoją działalność, dorzucając kolejne aktywności. W latach 1957–1965 był posłem na Sejm PRL z ramienia nieformalnego środowiska katolików świeckich - "Znak" (do koła poselskiego należał jeszcze m.in. Tadeusz Mazowiecki). Po zakończeniu kadencji, piastował stanowisko redaktora naczelnego wydawnictwa muzycznego "Synkopa", prezesa sekcji muzycznej ZAiKSu oraz członkiem Związku Literatów Polskich. Podczas jednego z zebrań tej ostatniej organizacji miał użyć słynnego sformułowania "dyktatura ciemniaków", komentując działania cenzorów, za co przez kilka lat był objęty zakazem publikacji. W latach 70. został także napadnięty i pobity przez "nieznanych sprawców", ale i to zdarzenie nie powstrzymało go przed kolejnymi złośliwymi komentarzami na temat prlowskiej rzeczywistości. Do dziś głośno jest m.in. o "Moich Typach" - czyli tzw. "liście kanalii", która ukazała się na łamach "Tygodnika Powszechnego". Kisielewski zamieścił w niej nazwiska najbardziej aktywnych propagandystów. 

 

Podczas swojej trwającej kilka dekad kariery skomponował wiele utworów muzycznych, utrzymanych w stylu XX-wiecznego neoklasycyzmu, zyskując uznanie zarówno w Polsce, jak i za granicą. Wsławił się także jako pisarz, choć jego utwory często budziły kontrowersje. W jego dorobku znajdziemy takie tytuły, jak: "Sprzysiężenie", "Widziane z góry", "Cienie w pieczarze", czy "Śledztwo". Ceniony autor i kompozytor niemal do ostatnich dni życia był aktywny zawodowo (pisał m.in. dla tygodnika "Wprost" oraz nagrywał cotygodniowe felietony "Kisiel prosto z Warszawy" dla polonijnej audycji radiowej w rozgłośni  WPNA w Chicago). Zmarł 27 września 1991 roku, w wieku 80 lat. 

Domena publiczna, Stefan Kisielewski
Fot.

Źródło: Radio ZET/ Wikipedia