Radio ZET
Rozrywka
Kultura
Zapomniany pisarz PRL chronił kolegów przed władzą. Kuroń był jego "sekretarzem"

Zapomniany pisarz PRL chronił kolegów przed władzą. Kuroń był jego "sekretarzem"

Patrycja Orzeł

2 min. czytania

03.10.2025 08:34

Przyszedł na świat w Zwierzyńcu, osadzie położonej na obszarze Puszczy Białowieskiej. Zanim związał swoje życie z pisaniem, pracował jako stolarz, szklarz oraz wychowawca. Był więziony na Majdanku oraz w Auschwitz. Choć dziś niewielu o nim pamięta, Igor Newerly na zawsze zapisał się w historii polskiej literatury.

Z tego artykułu dowiesz się:

Jakie były początki kariery Igora Abramowa-Newerly'ego?
Dlaczego Newerly został aresztowany podczas II wojny światowej?
Jak wyglądała twórczość Newerly'ego?
Których pisarzy wspierał Newerly jako Opiekun Kół Młodych Literatów?

Kim był Igor Abramow-Newerly?

Igor Abramow-Newerly to polski pisarz, którego zasługi na zawsze zapisały się w historii polskiej literatury. Przyszedł na świat 24 marca 1903 roku w Zwierzyńcu (obecnie województwo podlaskie). Był synem Rosjanina, carskiego oficera i urodzonej w Polsce Czeszki. Dzieciństwo spędzał u dziadka - leśniczego w Puszczy Białowieskiej. Miłość do przyrody została z nim na całe życie i odbijała się wyraźnie także w jego powieściach.

Rozwiąż quiz, w którym pytamy o klasyki polskiej literatury. Jesteś mistrzem, jeśli zgarniesz 100 proc. punktów! Dalszą część artykułu znajdziesz pod quizem...

Quiz: Klasyka polskiej literatury - czy wiesz, z której książki pochodzi ten fragment?

1/10 "Bo serce nie sługa, nie zna, co to pany, I nie da się przemocą okuwać w kajdany."

"Przedwiośnie" Stefan Żeromski

"Pan Tadeusz" Adam Mickiewicz

"Noce i dnie" Maria Dąbrowska

Studiował prawo na Uniwersytecie Kijowskim (skąd został relegowany za poglądy) i pedagogikę na Wydziale Nauk Społecznych w Wolnej Wszechnicy Polskiej w Warszawie. Na jego przyszłe życie wpłynęła znajomość z Januszem Korczakiem - był jego sekretarzem, został także redaktorem "Małego Przeglądu", gdzie debiutował jako publicysta.

Ocalił "Pamiętnik" Korczaka z getta

W trakcie II wojny światowej pracował jako szklarz. Prowadził także działalność konspiracyjną - uczestniczył w wytwarzaniu broni dla potrzeb podziemia. W nocy z 8 na 9 stycznia 1943 został aresztowany przez gestapo i osadzony na Pawiaku. Stamtąd wywieziono go na Majdanek, a w 1944 roku trafił do Auschwitz. Po przetransportowaniu do Bergen-Belsen doczekał się wyzwolenia Anglików. Warto wspomnieć, że to jemu zawdzięczamy ocalenie "Pamiętnika" Korczaka, który doktor pisał w getcie.

Twórczość literacka Newerly'ego i postawa z czasach PRL

Igor Newerly dopiero po czterdziestce postanowił rozwijać działalność literacką. Stworzył takie powieści, jak "Chłopiec z Salskich Stepów", "Pamiątka z Celulozy", "Leśne Morze" oraz "Zostało z uczty Bogów". W swoich książkach odwoływał się do wspomnień lat przeżytych w Rosji, doświadczeń na Majdanku oraz w obozach koncentracyjnych. Jego ostatnią powieścią było "Wzgórze Błękitnego Snu".

Był Opiekunem Kół Młodych Literatów, a do jego podopiecznych należeli Piotr Guzy, Jan Himilsbach, Marek Hłasko, Włodzimierz Odojewski oraz Józef Ratajczak. Wielokrotnie występował w obronie pisarzy prześladowanych przez komunistyczne władze z powodów politycznych. Wspierał też Jacka Kuronia - fikcyjnie zatrudniał go jako swojego osobistego sekretarza.

Newerly zmarł 19 października 1987 roku w Warszawie. Został pochowany na cmentarzu Wojskowym na Powązkach.

Źródło: Radio ZET / Wikipedia / Wyborcza