Radio ZET
Rozrywka
Kultura
Ten pisarz był najbliższym przyjacielem Lema. To na nim wzorował postać w sławnej książce

Ten pisarz był najbliższym przyjacielem Lema. To na nim wzorował postać w sławnej książce

Daniel Kiełbasa

2 min. czytania

11.01.2026 18:08

Jan Józef Szczepański to polski pisarz, reporter, eseista, podróżnik, tłumacz, a prywatnie najbliższy przyjaciel Stanisława Lema. Słynny futurolog w książce "Głos Pana" stworzył postać wzorowaną właśnie na Szczepańskim.

Z tego artykułu dowiesz się:

Jan Józef Szczepański był cenionym pisarzem i reportażystą. Prezesem Związku Literatów Polskich.
Prywatnie Szczepański przyjaźnił się z Lemem. Był ojcem chrzestnym jego syna.
Lem zrobił ze Szczepańskiego bohatera książki. O czym jest "Głos Pana"?

Kim był Jan Józef Szczepański?

Urodzony w 1919 roku Jan Józef Szczepański był pisarzem, reporterem i eseistą. Działał jako prezes Związku Literatów Polskich (był ostatnim prezesem organizacji przed jej rozwiązaniem) i Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. Karierę pisarską rozpoczął już w trakcie wojny, gdy wydawał w podziemiu książki "Polska jesień" i "Buty" oraz stworzył scenariusze do filmów "Westerplatte" i "Wolne miasto" Stanisława Różewicza.

Jak dobrze znasz najsłynniejszych pisarzy PRL? Jesteś mistrzem, jeśli zgarniesz 100 proc. punktów! Dalsza część artykułu znajduje się pod quizem.

Quiz: Najsławniejsi pisarze PRL. Jak dobrze pamiętasz ich książki?

1/14 Druga część książki "Ten obcy" powieści Ireny Jurgielewiczowej nosi tytuł:

"Inna?"

"Znany"

"Nowa"

Po wojnie zaczął pisać dla "Tygodnika Powszechnego". Tłumaczył na polski m.in. książki Josepha Conrada i Henry’ego Grahama Greena. Wielokrotnie protestował przeciwko działaniom władzy, podpisując m.in. listy 59 i 64. Był też zapalonym taternikiem, wspinał się w górach ze Stanisławem Siedleckim i Krzysztofem Tatarkiewiczem. Wśród jego książek najważniejsze pozycje to:

"Polska jesień"
"Książki do pisania"
"Dzienniki"
"Hinduizm. Minibook"
"Koniec westernu"
"Kadencja"
"Obiady przy świecach".

Przyjaźń Jana Józefa Szczepańskiego i Stanisława Lema

Jan Józef Szczepański był najbliższym przyjacielem wybitnego twórcy książek fantastycznonaukowych, Stanisława Lema. Szczepański był też ojcem chrzestnym Tomasza Lema. Jak wspominała Agnieszka Niedawna w artykule dla Uniwersytetu Śląskiego, Szczepański i Lem pierwszy raz spotkali się w 1952 roku. O znajomości Szczepański pisał w swoich dziennikach.

"Od powrotu z urlopu nachodzi mnie Lem i nawraca. Może nie tyle na marksizm, ile na aprobatę marksizmu. Mówi bardzo błyskotliwie, ma zdecydowaną koncepcję przyszłości i koniecznych przeobrażeń kultury" - wspominał ich relację.

Również Wojciech Orliński w książce " Lem. Życie nie z tej Ziemi" wspominał o tej przyjaźni, która miała się mocno zacieśnić po 1958 roku, a Szczepański miał być częstym gościem w domu Lema znajdującym się przy zakopiance. Panowie woleli też częściej spotykać się osobiście niż pisać do siebie listy, ale gdy już pisali, zwracali się do siebie z dużą życzliwością.

"Głos Pana" inspirowany postacią Szczepańskiego

W 1968 roku ukazała się książka Stanisława Lema - "Głos Pana". Fantastycznonaukowa pozycja opowiada o wysiłku naukowców nad rozkodowaniem, przetłumaczeniem i zrozumieniem transmisji pozaziemskiej. Dzieło Lema to powieść z kluczem, a część postaci była wzorowana na prawdziwych osobach. Janem Józefem Szczepańskim w książce został Porthero. W książce pojawił się nawet sam Lem jako Hogarth i Rappaport. "Głos Pana" uznawana jest za jedną z najbardziej rozpoznawalnych książek Lema.

Źródło: Radio Zet/ Wikipedia/Lubimyczytac.pl/Gazeta Uniwersytecka UŚ