Radio ZET
Rozrywka
Kultura
„Stańczyk” to najsławniejszy polski obraz. Mało kto wie, że to autoportret

„Stańczyk” to najsławniejszy polski obraz. Mało kto wie, że to autoportret

Martyna Zielonka

2 min. czytania

31.10.2024 13:46

„Stańczyk”, a właściwie „Stańczyk w czasie balu na dworze królowej Bony wobec straconego Smoleńska” to jeden z najsłynniejszych obrazów Jana Matejki. I choć przedstawia postać, która istniała naprawdę, w żadnym stopniu nie odzwierciedla jej wyglądu. Twarz błazna to bowiem autoportret samego malarza.

Kim był Stańczyk?

Według historycznych źródeł Stańczyk miał urodzić się około 1480 roku i pochodził z jednej z podkrakowskich miejscowości. Pisano, że przyszedł na świat w rodzinie szlacheckiej, był inteligentny i oczytany, a jako królewski błazen posiadał też poczucie humoru, które często wyrażał w ciętych ripostach. Nie wiadomo do końca, jak trafił na dwór, ale swoją funkcję pełnił podczas elekcji aż trzech polskich królów - Aleksandra Jagiellończyka, Zygmunta Starego i Zygmunta II Augusta.

Żaden z ówczesnych malarzy nie zdecydował się jednak umieścić go na swoich obrazach, przez co nie wiemy, jak wyglądał. Ten fakt nieoczekiwanie okazał się bardzo przydatny dla Jana Matejki. Ze względu na brak materiałów, mógł puścić wodzę fantazji i nadać bohaterowi swojego obrazu dowolne rysy twarzy. Zdecydował się na nietypowy... autoportret. Jego Stańczyk nie jest jednak idealnym odbiciem wyglądu artysty. 24-letni wówczas Matejko mocno się postarzył, bo postać z obrazu to mężczyzna w średnim wieku, doświadczony i nieco zmęczony życiem.

Quiz: Polska sztuka. Najsłynniejsze obrazy, artyści, muzea

1/8 Na początek coś łatwego. Słynny obraz Jana Matejki "Bitwa pod Grunwaldem" można podziwiać na żywo w:

Muzeum Narodowym w Krakowie

Muzeum Narodowym w Warszawie

Muzeum Narodowym we Wrocławiu

Obraz przyniósł Matejce rozgłos i wielki sukces

Dzieło, któremu nadał tytuł „Stańczyk w czasie balu na dworze królowej Bony wobec straconego Smoleńska”, przedstawia siedzącego w fotelu i pogrążonego w zadumie królewskiego błazna. Mężczyzna przebywa w odosobnieniu, choć widać, że za uchylonymi drzwiami odbywa się gwarne przyjęcie. Prawdopodobnie nie chce w nim brać udziału ze względu na wieści, jakie otrzymał w liście, widocznym na stole. Biorąc pod uwagę tło historyczne i sam tytuł dzieła, chodzi o oblężenie Smoleńska przez Rosjan w 1514 roku. Polska straciła wówczas twierdzę i stanęła przed realnym zagrożeniem ze strony wschodniego sąsiada.

Obraz powstał w 1862 roku i jest pierwszą historiozoficzną pracą Matejki. Mówi się, że to także pierwsza część tryptyku obrazującego skutki złych decyzji i braku narodowej jedności (kolejne części to: „Kazanie Skargi” i „Reytan”). Wszystkie trzy przyniosły młodemu artyście ogromny rozgłos i na zawsze zapewniły miejsce w gronie najwybitniejszych polskich malarzy.

Źródło: Radio ZET/culture.pl/Wikipedia