Ranking książek PRL. Te powieści wielu Polaków uznaje dziś za najlepsze
Choć okres PRL kojarzy się dziś większości Polaków z ograniczeniami, które nakładała ówczesna władza, pustymi półkami sklepowymi i długimi kolejkami, wielu wspomina ten czas z sentymentem. Szarą codzienność ubawiały bowiem znakomite dzieła polskich artystów. W kinach królowały - uznawane dziś za ikoniczne - filmy Wajdy, Kawalerowicza, Hasa, czy Forda, na półkach księgarń bądź w drugim obiegu pojawiały się zaś wybitne dzieła literackie. Które powieści skradły serca czytelników i zyskały uznanie krytyków?
Z tego artykułu dowiesz się:
- Jakie znaczenie dla Polaków miała literatura w PRL.
- Jaką funkcję pełniła dla twórców publikujących w tamtym okresie.
- Które bestsellery tamtych lat warto przeczytać.
Literackie perełki z PRL
Literatura w okresie PRL to setki cenionych pozycji, które Polakom żyjącym w tamtym okresie pomagały "uciec" od przytłaczającej rzeczywistości. Dla twórców stanowiły zaś doskonałe narzędzie do wyrażania emocji i dzielenia się spostrzeżeniami na temat trudnej historii kraju, własnych przeżyć, sytuacji politycznej, czy kondycji człowieka. Omawiane przez nich wątki poruszały serca czytelników, skłaniając ich do refleksji, ale i nie rzadko przynosząc ukojenie. Z całego zbioru znakomitych dzieł tamtych lat wybraliśmy siedem książek, które powinien przeczytać każdy miłośnik literatury.
"Zły", Leopold Tyrmand
Kultowa powieść sensacyjno-kryminalna z 1955 roku, osadzona w powojennej Warszawie. Książka, uznawana za bestseller i legendę polskiej literatury powojennej, przedstawia walkę tajemniczego mściciela z półświatkiem przestępczym. To także niezwykle szeroko zarysowana panorama odbudowującej się po wojnie Warszawy, która zawiera w sobie zarówno portrety mieszkańców, jak i opis towarzyszących im lęków i obaw. Te, ze względu na sytuację polityczną, wcale nie zniknęły wraz z zakończeniem konfliktu zbrojnego.
Jak dobrze znasz polskie książki? Sprawdź swoją wiedzę! Resztę artykułu znajdziesz pod quizem...
Quiz: Jak dobrze znasz polskie książki? Przeciętny czytelnik musi zgarnąć 10/15
"Wszyscy jesteśmy podejrzani", Joanna Chmielewska
Jedna z najpoczytniejszych książek polskiej mistrzyni powieści kryminalnych i sensacyjnych. Powieść o klasycznej konstrukcji, porównywana do wielkich dzieł Agathy Christie, łączy w sobie elementy humorystyczne z zagadką kryminalną. główna bohaterka, architektka Joanna, wymyśla morderstwo kolegi z biura na potrzeby książki. Gdy jej fikcyjna wizja staje się rzeczywistością, okazuje się, że każdy współpracownik miał motyw, aby zabić nielubianego Tadeusza.
"Piękni dwudziestoletni", Marek Hłasko
Autobiografia autora, wydana w 1966 roku rzez Instytut Literacki. Artysta opisuje w tej książce swoje życie w Polsce i na emigracji. Pojawiają się w niej nazwiska powszechnie znane i nikomu nic nie mówiące, Hłasko bowiem pisze o ludziach, których kochał, z którymi pił, i o tych, z którymi siedział w więzieniu. Czytelnik nigdy nie wie do końca, czy przedstawione sytuacje są relacją z prawdziwych zdarzeń, czy wytworem wyobraźni twórcy.
"Zapałka na zakręcie", Krystyna Siesicka
Jedna z najsłynniejszych powieści dla młodzieży, które ukazały się w czasach PRL. Autorka, podobnie jak w wielu innych swoich dziełach, opowiada historię pierwszej miłości ludzi dopiero co wchodzących w dorosłość. Główna bohaterka, Mada, poznaje chłopaka innego od wszystkich dotychczas jej znanych. Marcin jest nieufny, samotny, tajemniczy, niechętnie opowiada o sobie, szczególnie o przeszłości...Jakie sekrety skrywa w sobie i jak potoczą się losy tej młodzieńczej miłości?
"Pestka", Anka Kowalska
Powieść psychologiczna z 1964 roku, uznawana za jedno z najbardziej przejmujących dzieł miłośnych w historii polskiej literatury. Treścią opowieści są dzieje życia Agaty, ekscentrycznej poetki, która wikła się w romans z żonatym mężczyzną Borysem. Narratorem powieści jest Sabina, przyjaciółka Agaty, z której perspektywy poznajemy losy tego trudnego związku.Utwór doczekał się adaptacji filmowej. Produkcję z 1996 roku wyreżyserowała Krystyna Janda; aktorka zagrała także główną rolę.
"Pozwólcie nam krzyczeć", Stanisława Fleszarowa-Muskat
Pierwsza część słynnej trylogii pisarki, którą w kolejnych latach uzupełniły takie tytuły, jak "Przerwa na życie" i "Wizyta". Utwór przedstawia dzieje warszawskiej dziewczyny, Magdaleny, wywiezionej na przymusowe roboty do Niemiec. W tle losy innych cudzoziemców, zapędzonych, jak ona, do niewolniczej pracy oraz Niemców, z którymi mieli styczność. "Będziemy krzyczeć – to jedno nam zostało. Gdy wszędzie jest pusto i ciemno, człowiek musi krzyczeć, żeby drugi człowiek go usłyszał." - to jeden z najbardziej znanych i poruszających cytatów z tej cenionej powieści.
"Mała apokalipsa", Tadeusz Konwicki
Najsłynniejsza powieść słynnego pisarza i reżysera, bestseller drugiego obiegu. Głównym bohaterem i narratorem jest literat Tadeusz K., ucieleśnienie samego autora. Postrzega on rzeczywistość przez pryzmat literatury. Jego udręką są obsesyjne myśli o śmierci i pogłębiająca się coraz bardziej depresja. Tadeusz K. ma świadomość, że życie w świecie bez wartości pozbawione jest sensu. Podsumowuje więc swój dorobek pisarski i pozostawia testament na miarę czasów, w których przyszło mu żyć. Utwór zaliczany jest do cyklu polityczno-paszkwilanckiego, w którym znalazły się dwie inne powieści artysty - "Kompleks polski" i "Rzeka podziemna".
"Książki te stanowią dokument mojego wtargnięcia w politykę, w nastroje i to wszystko, czego nie mogłem już wytrzymać. (...) Interwencja we współczesność była konieczna, by nie powiedziano, że byłem świadkiem, a milczałem; że ojczyznę wkładali do grobu, a ja nie zabrałem głosu." - tłumaczył Konwicki w rozmowie ze Stanisławem Beresiem.
Źródło: Radio ZET/Wikipedia/culture.pl/lubimyczytac.pl
![Mężczyzna z brodą, w jasnym garniturze, o poważnym wyrazie twarzy, na jasnym tle.](https://s.eurozet.pl/cbz/2026/07/02/4001cb1b/2418440-179x101-68d4fea990.jpg "Jerzy Kamas w serialu "Lalka"")
