Prezydent ułaskawił go, bo... napisał wybitną powieść. Groziła mu śmierć

Kim był Sergiusz Piasecki?

Sergiusz Piasecki to polski pisarz pochodzenia białoruskiego. Choć wielu Polaków zna jego twórczość, głównie ze względu na liczne filmowe i serialowe adaptacje, nie wszyscy znają szczegóły jego życia prywatnego. Warto poznać historię tego autora, bo jego biografia to gotowa recepta na film sensacyjny.

Rozwiąż quiz, w którym pytamy o polskie książki. Jesteś mistrzem, jeśli zgarniesz 100 proc. punktów! Dalszą część artykułu znajdziesz pod quizem...

Sergiusz przyszedł na świat 9 maja 1899 roku w Lachowiczach na Białorusi. Był nieślubnym dzieckiem zubożałego i zrusyfikowanego szlachcica Michała Piaseckiego oraz białoruskiej wieśniaczki Kławdii Kułakowicz. W dzieciństwie wychowywała go konkubina ojca Filomena Gruszewska, która maltretowała go fizycznie i psychicznie, zaś sam ojciec niewiele się nim interesował.

W domu rodzinnym posługiwano się wyłącznie językiem rosyjskim. Już jako nastolatek miał pierwsze kłopoty z prawem - trafił do więzienia z powodu bójki w szkole. Uciekł z niego do Moskwy, do której trafił w czasie rewolucji październikowej. Wtedy też nabrał odrazy do ideologii bolszewickiej.

Sergiusz Piasecki - agent wywiadu, który popadł w niełaskę

Piasecki w ramach Białoruskiej Partii Chłopskiej "Zielony Dąb" walczył o niepodległość Białorusi, później ukończył Szkołę Podchorążych Piechoty w Warszawie i brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej. Po odejściu z armii nie potrafił odnaleźć się w rzeczywistości - tułał się po Wileńszczyźnie bez środków do życia. Z powodu braku wykształcenia chwytał się wielu dorywczych prac. Zajmował się przemytem, oszustwami, a nawet produkcją pornografii.

W sierpniu 1922 roku został agentem Oddziału II Sztabu Generalnego. W pracy wywiadowcy pomagała mu nie tylko znajomość realiów ziem wschodnich II Rzeczypospolitej, ale także posługiwanie się językiem rosyjskim i białoruskim. Kontakt ze światem przestępczym sprawił jednak, że często sięgał po używki. Popadł w narkomanię, za co został zwolniony ze służby wywiadowczej.

To właśnie narkotyki okazały się jednym z powodów jego aresztowania. Będąc pod wpływem substancji odurzającej napadł pod Grodnem dwóch żydowskich kupców. Później wraz ze wspólnikiem napadł na pasażerów kolejki wąskotorowej. Policja aresztowała go w Wilnie, a w 1926 roku sąd skazał Sergiusza Piaseckiego na karę śmierci. Prezydent Ignacy Mościcki zmienił jednak wyrok na 15 lat więzienia ze względu na jego wywiadowczą przeszłość. Początkowo karę odbywał w Lidzie, później trafił do najsroższego zakładu karnego II Rzeczypospolitej - na Świętym Krzyżu.

Jaka książka sprawiła, że Sergiusz Piasecki został uniewinniony?

To właśnie więzienie sprawiło, że Sergiusz Piasecki spróbował swoich sił w tworzeniu literatury. Zaczął spisywać swoje przygody na pograniczu. Pierwsze dwie książki, w których opisał pracę w wywiadzie, zatrzymała cenzura więzienna.

Dopiero trzecia, zatytułowana "Kochanek Wielkiej Niedźwiedzicy" mogła wydostać się poza mury zakładu karnego. Jej olbrzymia popularność (powieść doczekała się tłumaczenia na kilka języków) okazała się powodem zwolnienia pisarza z dalszego odbywania kary w więzieniu. W 1937 roku, w odpowiedzi na apele wielu polskich pisarzy, prezydent Ignacy Mościcki ułaskawił Piaseckiego.

Po opuszczeniu więzienia w sierpniu 1937 roku został ochoczo przyjęty przez środowisko artystyczne - blisko znał się m.in. ze Stanisławem Ignacym Witkiewiczem. Po rozpoczęciu II wojny światowej porzucił na jakiś czas karierę pisarską i skupił się na działalności konspiracyjnej na Wileńszczyźnie w Szeregach Armii Krajowej.

Emigracja i śmierć pisarza

Po zakończeniu wojny Piasecki uciekł z kraju - obawiał się, że za swoje antykomunistyczne poglądy zacznie być ścigany przez władzę. W kraju zostawił żonę Jadwigę i syna Władysława, których nigdy już więcej nie zobaczył. Pisał do nich jednak listy - dla ich bezpieczeństwa podpisywał się jako "babcia Stefania".

Wszystkie książki, które wydawał w kolejnych latach, zostały objęte cenzurą przez władze PRL. Sergiusz Piasecki zmarł na raka płuc 12 września 1964 r. Dopiero po śmierci i upadku komunizmu jego twórczość trafiła do Polaków. Początkowo pochowano go na cmentarzu w Hastings w Anglii, gdzie mieszkał. 29 września 2025 po sprowadzeniu ciała Piaseckiego do Polski odbył się jego uroczysty pogrzeb na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie.

Fot. Aliaksandr Valodzin/East News
Uroczystosci pogrzebowe Sergiusza Piaseckiego

Źródło: Radio ZET / Wikipedia