Radio ZET
Rozrywka
Kultura
Polak stworzył własne zasady. Nikt wcześniej nie widział czegoś takiego

Polak stworzył własne zasady. Nikt wcześniej nie widział czegoś takiego

Kacper Jedynak

3 min. czytania

10.12.2025 16:28

Władysław Strzemiński był jednym z najważniejszych polskich twórców awangardowych XX wieku. Tworzył własne reguły artystyczne, których wcześniej nikt nie stosował. Jego teoria unizmu zmieniła sposób patrzenia na formę, kolor i kompozycję w sztuce.

Z tego artykułu dowiesz się:

Jak Strzemiński rozwinął pionierską koncepcję unizmu.
W jaki sposób współpracował z awangardowymi artystami w Rosji i Polsce.
Jak jego zasady unizmu wpłynęły na malarstwo, rzeźbę, architekturę i typografię.

Młodość i doświadczenia wojenne. To jeden z najważniejszych polskich twórców awangardowych XX wieku

Władysław Strzemiński urodził się 21 listopada 1893 roku w Mińsku. Początkowo kształcił się w Wojskowej Szkole Inżynierii Lądowej w Petersburgu, a w czasie I wojny światowej służył jako podporucznik saperów w Twierdzy Osowiec. W 1916 roku został ciężko ranny – stracił prawą rękę, nogę oraz wzrok w jednym oku. Pomimo tych dramatycznych obrażeń powrócił do działalności artystycznej, co umożliwiło mu dalsze studiowanie sztuki. Po wojnie, jeszcze w Rosji, współpracował z awangardowymi środowiskami w Moskwie i Witebsku. Był asystentem Kazimierza Malewicza i współpracował z artystami takimi jak El Lissitzky czy Aleksander Rodczenko, co pozwoliło mu poznać najnowsze nurty konstruktywistyczne i suprematystyczne, które miały wpływ na jego późniejsze koncepcje artystyczne.

Rozwiąż quiz. Jesteś mistrzem, jeśli zgarniesz 100 proc. punktów! Dalszą część artykułu znajdziesz pod quizem...

Quiz: Ludzie, którzy żyli w PRL, będą pamiętać wszystkie kultowe bajki z naszego quizu

1/15 Jakie zwierzę jest bohaterem bajki "Reksio"?

Kot

Pies

Kura

W 1922 roku Strzemiński powrócił do Polski i osiedlił się wraz z żoną, rzeźbiarką Katarzyną Kobro. W Warszawie stał się jednym z inicjatorów grupy Blok, zrzeszającej konstruktywistów i suprematystów, której celem była promocja nowoczesnej sztuki. Brał udział w organizacji wystaw nowej sztuki, w tym pierwszych w Polsce ekspozycji propagujących awangardowe koncepcje kompozycji geometrycznej, eksperymentów z kolorem i przestrzenią. W tym okresie Strzemiński rozwijał swoje własne podejście do formy i konstrukcji dzieła, odrzucając tradycyjne przedstawienie rzeczywistości i wprowadzając autorskie reguły, które miały stać się fundamentem jego późniejszej teorii unizmu.

Narodziny teorii unizmu. Czym była ta nowatorska myśl?

W drugiej połowie lat 20. Strzemiński sformułował teorię unizmu, publikując w 1928 roku „Unizm w malarstwie”. Podstawową zasadą unizmu była jedność dzieła sztuki – eliminacja kontrastów, iluzji przestrzeni i zbędnych elementów kompozycji. Dzieło miało funkcjonować jako spójna, płaska powierzchnia, w której jedynym środkiem wyrazu były forma i kolor. Koncepcja unizmu obejmowała nie tylko malarstwo, ale także rzeźbę, architekturę i typografię, tworząc jednolity system estetyczny. Strzemiński odrzucał przypadkowość i dekoracyjność, dążąc do maksymalnej harmonii i czystości formy. Jego zasady były radykalnie nowe w skali europejskiej i w Polsce spotkały się z zainteresowaniem artystycznych środowisk awangardowych, a jednocześnie stanowiły wyraźną opozycję wobec tradycyjnego podejścia do sztuki.

Fot.

Po 1931 roku Strzemiński osiadł w Łodzi, gdzie prowadził działalność pedagogiczną i artystyczną. W 1945 roku został wykładowcą Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych i współtwórcą jej programu nauczania. Prowadził badania nad strukturą wizualną dzieła, publikował teorie unizmu i przekazywał swoje doświadczenia młodym artystom. Jego twórczość była prezentowana w muzeach i galeriach, a prace trafiły do kolekcji Muzeum Sztuki w Łodzi. W latach 50. spotkała się jednak z krytyką władz socrealistycznych i oskarżeniami o „formalizm”. Strzemiński zmarł 26 grudnia 1952 roku, pozostawiając spuściznę, która wyznaczyła kierunki polskiej awangardy i wpłynęła na rozwój sztuki nowoczesnej w kraju.

Źródło: Radio ZET/Wikipedia