Radio ZET
Rozrywka
Kultura
"Pierwsza dama polskiej satyry". Mało kto pamięta dziś jej bestsellery

"Pierwsza dama polskiej satyry". Mało kto pamięta dziś jej bestsellery

Martyna Zielonka

2 min. czytania

01.04.2026 16:15

Magdalena Samozwaniec zasłynęła jako autorka utworów satyrycznych. W latach 20. i 30. ogromną popularnością cieszyły się jej humoreski oraz powieści, w których nie unikała parodiowania dzieł cenionych polskich pisarzy. Przez całe życie była mocno związana z siostrą - słynną poetką Marią Pawlikowską-Jasnorzewską.

Portret kobiety z ręką na brodzie, w kapeluszu, o intensywnym spojrzeniu. Czarna biel.

Z tego artykułu dowiesz się:

Które dzieła Magdaleny Samozwaniec zyskały popularność.
Jak opisywano relację pisarki i jej siostry, Marii.
Jaką formę kontaktu z czytelnikami preferowała autorka.

Była częścią słynnej rodziny

Magdalena Samozwaniec, z domu Kossak, dorastała w artystycznej rodzinie. Jej bliscy zyskali sławę przede wszystkim dzięki malarstwu. W tej dziedzinie spełniał się dziadek (Juliusz Kossak), ojciec (Wojciech Kossak) oraz brat (Jerzy Kossak). Ona sama, tak jak starsza siostra Maria (po mężach Pawlikowska-Jasnorzewska), większą miłością darzyła literaturę. Choć uczyła się wyłącznie w domu, odebrała gruntowne wykształcenie. Biegle mówiła w kilku językach obcych i dość szybko zaczęła odnosić sukcesy jako pisarka. Jej debiutem literackim była humoreska "Wyjazd mamy do miasta", opublikowana na łamach "Nowin Krakowskich" w 1908 roku.

Jak dobrze znasz polskie książki? Sprawdź swoją wiedzę! Resztę artykułu znajdziesz pod quizem...

Quiz: Jak dobrze znasz polskie książki? Przeciętny czytelnik musi zgarnąć 10/15

1/15 Autorem książki "Pan Tadeusz" jest:

Juliusz Słowacki

Adam Mickiewicz

Remigiusz Mróz

Sława przyszła kilkanaście lat później za sprawą powieści "Na ustach grzechu". Autorka sparodiowała w niej historię opisaną na kartach uwielbianej przez czytelników "Trędowatej" Heleny Mniszkówny. Książka cieszyła się sporą popularnością i zapoczątkowała znakomitą serię artystki. Utwory Samozwaniec były odtąd regularnie publikowane w takich czasopismach, jak: "Pani", "Bluszcz", "Cyrulik Warszawski", czy "Tygodnik Ilustrowany". Pisarka bardzo ceniła sobie kontakt z czytelnikami, dlatego chętnie organizowała wyjazdy do innych miast i spotykała się z fanami swojej twórczości. Dziś uznaje się ją za prekursorkę koncepcji wieczorów autorskich.

Kariera literacka. Słynne dzieła Magdaleny Samozwaniec

Po premierze powieści "Wielki szum" (jednego z jej największych bestsellerów), artystkę okrzyknięto mianem "jedynej satyryczki w Polsce". Czytelnicy oraz krytycy kochali jej pełne dowcipów dzieła, tak bardzo kontrastujące z liryczną twórczością jej siostry Marii. Choć pisarki preferowały zupełnie inne style, doskonale rozumiały się zawodowo. Kilka utworów napisały wspólnie. "Trudno było o większy kontrast niż pomiędzy liryką Marii a satyrycznymi utworami Magdaleny. U jednej wszystko było poezją, u drugiej dowcipem. Jedna nastawiona do wewnątrz, druga na zewnątrz. Jedna była egzotycznym kwiatem cieplarnianym, stroniącym od ludzi, druga kobietą sportową i towarzyską, lubiącą publiczne występy, narty, kajak, dancing, brydża, flirt, morskie wycieczki i cały repertuar przyjemności, których dostarcza luksusowe życie współczesne." - pisał w swoich wspomnieniach "Wśród ludzi mojego miasta" Zygmunt Leśnodorski.

Po II wojnie światowej Magdalena Samozwaniec publikowała swoje satyryczne utwory zarówno w czasopismach (m.in. "Przekrój", "Dziennik Polski", "Szpilki"), jak i na rynku wydawniczym. W 1956 roku ukazała się jedna z jej najsłynniejszych powieści - "Maria i Magdalena", będąca wspomnieniem o siostrze i barwnych latach poprzedzających wojnę. W 1973 roku wydano jej ostatnią powieść - "Zalotnica niebieska". Artystka zmarła przed premierą, 20 października 1972 roku. Miała 78 lat.