Radio ZET
Rozrywka
Kultura
Napisała zdanie, które zna niemal każdy. Jej życie było bardziej burzliwe niż szkolne lektury

Napisała zdanie, które zna niemal każdy. Jej życie było bardziej burzliwe niż szkolne lektury

Roksana Matelska

2 min. czytania

19.09.2026 14:01

"Ludzie ludziom zgotowali ten los” - to jedno z tych zdań, które większość Polaków pamięta nawet po latach od zakończenia szkoły. Jego autorką była Zofia Nałkowska. Za nazwiskiem znanym z podręczników kryła się kobieta, której życie prywatne i zawodowe było znacznie bardziej skomplikowane, niż sugerowałby szkolny portret pisarki.

Nie rozpoznaję osoby na zdjęciu. Opis: Czarnoskalowe zdjęcie kobiety z krótkimi włosami i przeszywającym spojrzeniem.

Z tego artykułu dowiesz się:

Jakie zainteresowania ukształtowały Zofię Nałkowską od młodości.
Dlaczego "Medaliony" stały się ważnym dziełem literatury.
Co wpłynęło na poglądy społeczne Zofii Nałkowskiej.
Które aspekty życia prywatnego Nałkowskiej są udokumentowane.

Nie przegap

46 lat temu, w 1980 roku: ten kryminał stał się jednym z największych arcydzieł wszech czasów

Napisała zdanie, które zna niemal każdy. Jej życie było bardziej burzliwe niż szkolne lektury

Zofia Nałkowska urodziła się w 1884 roku w Warszawie. Dorastała w domu, w którym nauka miała ogromne znaczenie. Jej ojciec, Wacław Nałkowski, był geografem, publicystą i pedagogiem, a córka bardzo wcześnie zaczęła interesować się literaturą. Pierwsze teksty publikowała jeszcze jako nastolatka.

Rozwiąż quiz. Jesteś mistrzem, jeśli zgarniesz 100 proc. punktów! Dalszą część artykułu znajdziesz pod quizem...

Quiz: Książki, które czytały całe pokolenia w Polsce. Dziś nie każdy zdobędzie 100% w quizie

1/15 Kto napisał "Lalkę"?

Henryk Sienkiewicz

Bolesław Prus

Stefan Żeromski

Interesowały ją przede wszystkim relacje między ludźmi, nierówności społeczne i sytuacja kobiet. Jej twórczość często prowokowała do zadawania pytań o małżeństwo, seksualność, władzę i społeczne role kobiet.

Redakcja poleca

Osoba trzyma filiżankę kawy, siedząc z otwartą książką w dłoniach. W tle rozmyte tło.

Prus chciał nazwać "Lalkę" zupełnie inaczej. Początkowo wybrał inny tytuł

Kobieta w kraciastym swetrze czyta książkę przy oknie, obok filiżanka na stole.

Jeden z najlepszych polskich dramatów. Autor otrzymał za niego Nagrodę Nike

Życie Nałkowskiej było naznaczone wojną

Po II wojnie światowej doświadczenia Zofii nabrały zupełnie innego wymiaru. Nałkowska została członkinią Głównej Komisji Badania Zbrodni Niemieckich w Polsce. W ramach swojej pracy poznawała relacje dotyczące zbrodni popełnianych podczas okupacji.

Jej obserwacje były inspiracją do napisania "Medalionów”, wydanych w 1946 roku. Nałkowska nie próbowała opisywać wojny przy pomocy wielkich słów. To właśnie z tej książki pochodzi słynne zdanie: "Ludzie ludziom zgotowali ten los”.

To jeden z najbardziej przejmujących i najczęściej cytowanych fragmentów polskiej literatury. Cytat stał się symbolem okrucieństwa Holokaustu i wojennych zbrodni. Nałkowska chciała w ten sposób podkreślić odpowiedzialność człowieka za zadawanie cierpienia innym ludziom.

Życie prywatne Zofii Nałkowskiej

Nałkowska dwukrotnie wychodziła za mąż. Jej pierwszym mężem był pisarz i poeta Leon Rygier, a drugim Jan Jur-Gorzechowski, działacz niepodległościowy i oficer. Nałkowska prowadziła dzienniki, w których bardzo szczerze zapisywała swoje obserwacje dotyczące miłości, małżeństwa i własnych emocji.

To właśnie dzięki tym zapiskom można dziś zobaczyć w niej nie tylko autorkę szkolnych lektur, ale również kobietę, która próbowała żyć na własnych zasadach. Nałkowska zmarła w 1954 roku, ale jej książki nie przestały być aktualne. Dziś pamiętamy ją przede wszystkim jako autorkę lektur.