Napisał najsławniejszą polską lekturę, a prawie nikt nie zna jego prawdziwego nazwiska

3 min. czytania
23.08.2026 15:04
Obserwuj nas na Google

Znakomity pisarz, ceniony publicysta i zaangażowany działacz społeczny. To tylko kilka określeń, które opisują Bolesława Prusa - autora słynnej "Lalki". Artysta miał liczne grono wielbicieli swojej twórczości, a dla wielu Polaków był nieocenionym autorytetem. Jak wyglądała jego droga na szczyt?

Mężczyzna z okularami, brodą i w garniturze, patrzy w obiektyw. Czarna, biała fotografia.
fot. Domena Publiczna

Z tego artykułu dowiesz się:

  • Jak naprawdę nazywał się Bolesław Prus.
  • Z którymi popularnymi gazetami współpracował.
  • Które utwory przyniosły mu sławę i sympatię Polaków.
Nie przegap

Korzystał z pseudonimu

Bolesław Prus, a właściwie Aleksander Głowacki, urodził się i wychowywał na Lubelszczyźnie, w rodzinie Antoniego Głowackiego, dworskiego ekonoma o szlacheckich korzeniach oraz Apolonii z Trembińskich. Przyszły pisarz bardzo wcześnie stracił rodziców. Matka zmarła, gdy miał zaledwie 3 lata, ojciec odszedł 6 lat później. Po stracie bliskich, przez kilka lat mieszkał z babką, następnie z ciotką, a na początku lat 60. wprowadził się do starszego o 13 lat brata - Leona Głowackiego, nauczyciela historii. Wkrótce później Głowaccy przenieśli się do Kielc, gdzie Aleksander podjął naukę w gimnazjum.

W szkole nie zagrzał długo miejsca, bo krótko później zdecydował się dołączyć do powstańców styczniowych. Walczył m.in. w bitwie pod Żelazną i w potyczce we wsi Białki, gdzie został ranny. Za swoją działalność przebywał w rosyjskich więzieniach, które ostatecznie opuścił w 1866 roku. Po ukończeniu gimnazjum, zdał egzaminy do Szkoły Głównej w Warszawie i rozpoczął studia na Wydziale Matematyczno-Fizycznym. Naukę łączył z publikacją swoich pierwszych utworów - pisywał listy do "Kuriera Świątecznego", podpisując je pseudonimem - Jan w Oleju.

Jak dobrze znasz polską literaturę? Jesteś mistrzem, jeśli zgarniesz 100 proc. punktów! Dalsza część artykułu znajduje się pod quizem.

Quiz: Klasyka polskiej literatury - czy wiesz, z której książki pochodzi ten fragment?

1/10 "Bo serce nie sługa, nie zna, co to pany, I nie da się przemocą okuwać w kajdany."

Wybitny publicysta

Choć przez lata imał się różnych zajęć - był m.in. fotografem, ulicznym mówcą i ślusarzem - spełnienie odnalazł jako dziennikarz. Pisał artykuły, głównie o tematyce społecznej, do czasopism "Opiekun domowy"i "Niwa", a później podjął współpracę z satyrycznymi pismami "Mucha" i "Kolce", w których publikował prześmiewcze "Szkice społeczne" i liczne humoreski. To właśnie praca w charakterze felietonisty (w połowie lat 70. związał się z popularnym w XIX wieku Kurierem Warszawskim) przyniosła mu stabilizację finansową i pozwoliła na wygodne życie. Dzięki dobrej sytuacji materialnej oraz współpracy z poczytnymi pismami, Prus mógł się w pełni skupić na swojej twórczości, w tym działalności beletrystycznej. Większość swoich dzieł publikował właśnie na łamach gazet, dla których wcześniej pisał felietony (Tygodnik Ilustrowany, Kurier Codzienny). Pisał opowiadania, nowele, a później także powieści. Jego twórczość należy do największych osiągnięć literatury polskiej.

Zobacz także

Autor lektur szkolnych

W swoich dziełach artysta skupiał się na niesprawiedliwości społecznej spowodowanej w znacznej części zderzeniem z wczesnokapitalistyczną gospodarką, obojętności społeczeństwa na ludzką krzywdę, czy walce kobiet o niezależność finansową i prawo do edukacji. Promował idee postępu gospodarczego, nauki, edukacji najuboższych oraz rozwoju handlu i przemysłu. Sam był zaangażowanym działaczem społecznym i wielkim autorytetem dla wielu Polaków. Do końca życia chętnie brał udział w akcjach społecznych i prowadził działalność publicystyczną, uwypuklając największe problemy, jakie w tym czasie dotykały jego rodaków. Zmarł na atak serca 19 maja 1912 roku, w wieku 64 lat. Pogrzeb artysty zgromadził tłumy wielbicieli jego talentu i przerodził się w wielką manifestację. 

Miliony czytelników do dziś podziwiają wielkie dzieła pisarza. Część z nich znajduje się na liście obowiązkowych lektur szkolnych; wiele utworów doczekało się filmowych, serialowych i teatralnych adaptacji. Oto tytuły, które przyniosły artyście ponadczasową sławę i uznanie:

  • "Lalka"
  • "Emancypantki"
  • "Faraon"
  • "Antek"
  • "Katarynka"
  • "Kamizelka"
  • "Anielka"
Polskie książki
5 Zobacz galerię
fot. Shutterstock

Źródło: Radio ZET/ Wikipedia