Radio ZET
Rozrywka
Kultura
Mówi się, że to najlepsza ukraińska książka. Arcydzieła nie udało mu się ukończyć

Mówi się, że to najlepsza ukraińska książka. Arcydzieła nie udało mu się ukończyć

Roksana Matelska

2 min. czytania

01.03.2026 17:02

"Martwe dusze", chociaż są dziełem niedokończonym, do dziś budzą wiele emocji i są uznawane za arcydzieło litertury. Jednocześnie toczy się spór o to, do kogo "należał" Gogol. Poniżej przypominamy, o czym opowiada książka i wyjaśniamy, o co chodzi.

Z tego artykułu dowiesz się:

Jaką historię przedstawiają 'Martwe dusze'?
Dlaczego 'Martwe dusze' uznawane są za legendę literatury?
Jaki wpływ mają ukraińskie korzenie Gogola na spory tożsamościowe?

Mówi się, że to najlepsza ukraińska książka. Arcydzieła nie udało mu się ukończyć

W historii literatury jest niewiele dzieł, które uchodzą za arcydzieła, chociaż nie zostały ukończone. Do tej kategorii należą "Martwe dusze". To powieść, którą Nikołaj Gogol planował jako wielką, trzyczęściową epopeję. Ostatecznie ukończył tylko pierwszą część, a reszta pozostała fragmentem i legendą.

Rozwiąż quiz. Jesteś mistrzem, jeśli zgarniesz 100 proc. punktów! Dalszą część artykułu znajdziesz pod quizem...

Quiz: Dyktando ortograficzne. Jak zapisać te słowa?

1/14 Kuk_łka

Jego ambicją było stworzenie dzieła na wzór "Boskiej komedii". Nad drugą częścią Gogol pracował przez lata i poprawiał ją wielokrotnie. W 1852 roku ostatecznie spalił dużą częsć rękopisu. Niedługo potem zmarł, a trzecia część nigdy nie powstała. Do dziś zachowały się jedynie fragmenty kontynuacji, publikowane pośmiertnie. To właśnie ta sytuacja sprawiła, że "Martwe dusze" funkcjonują w kulturze jako legenda.

O czym opowiadają "Martwe dusze"?

"Martwe dusze" zostały opublikowane w 1849 roku i szybko zostały uznane za jedno z najważniejszych dzieł XIX-wiecznej prozy europejskiej. Gogol opowiedział historię sprytnego Cziczikowa, który podróżuje po rosyjskiej prowincji i skupuje od właścicieli ziemskich tytułowe "dusze” - zmarłych chłopów figurujących w rejestrach podatkowych.

Ten pomysł stał się dla autora pretekstem do stworzenia satyry systemu pańszczyźnianego, biurokracji i moralnej pustki elit.

Czy Gogol był rosyjski czy ukraiński?

Historia tej książki ma jeszcze jeden wymiar - polityczny i tożsamościowy. Gogol urodził się na terenach dzisiejszej Ukrainy, ale pisał po rosyjsku i funkcjonował w literaturze rosyjskiej. Ten "podwójny rodowód” od lat budzi spory.

Jak przypomina artykuł w "Rzeczpospolitej” poświęcony sporowi o dziedzictwo pisarza, ukraińska strona podkreśla jego korzenie i inspiracje, wskazując, że świat przedstawiony w wielu utworach Gogola wyrasta z ukraińskiej kultury i tradycji. Z kolei rosyjska narracja traktuje go jako klasyka wyłącznie rosyjskiej literatury. W tym sensie "Martwe dusze" są dziś nie tylko arcydziełem XIX wieku, ale również tekstem uwikłanym we współczesną politykę kultury.

Niezależnie od sporów o narodową przynależność autora, jedno pozostaje bezdyskusyjne - "Martwe dusze" to jedno z najważniejszych dzieł.

Źródło: Radio ZET/ Wikipedia/Rzeczpospolita