Jedno słowo z noblowskiego arcydzieła do dziś spędza sen z powiek tłumaczom
Tak proste zdanie, a tak problematyczne. Tłumacze od lat spierają się, jak powinno brzmieć pierwsze zdanie w powieści “Obcy” autorstwa Alberta Camusa. Wszystko to przez jedno słowo, które zdaniem niektórych może drastycznie zmienić postrzeganie głównego bohatera. Rozważania nad tym mogą wydać się wręcz lekko absurdalne, ale historia jest zdecydowanie warta uwagi. Jeden z tłumaczy znalazł sposób na rozwiązanie problemu.
- Tłumacze od lat spierają się o słowo "maman'"w 'Obcym'.
- Słowo 'maman' bma inne znaczenie niż "mama i matka"
- Matthew Ward w angielskim przekładzie dokonał "rewolucji"
Pierwsze zdanie w książce “Obcy”
“Dzisiaj umarła mama” - tym zdaniem rozpoczyna się powieść “Obcy” autorstwa Alberta Camusa. W oryginale, czyli po francusku, zdanie to brzmi: “Aujourd’hui, maman est morte”. Problemem okazuje się słowo “maman”, które trudno dobrze przetłumaczyć zarówno na język angielski, jak i polski. Nie mamy swojego odpowiednika słowa “maman”, a jego brzmienie, zdaniem wielu tłumaczy, ma wpływ na stosunek głównego bohatera do jego zmarłej rodzicielki.
Quiz: Jak dobrze znasz te kultowe produkcje PRL? 15/15 tylko dla mistrza
“Maman”, to nie po prostu “mama” czy tym bardziej “matka”, a tak właśnie przez lata tłumaczono “Obcego”. To pierwsze zdanie, pierwsze wrażenie na temat bohatera i jego relacji z matką, dlatego zdaniem wielu tłumaczy, jest tak ważne. Jednak przeniesienie słowa “maman” na inne języki, nie jest tak proste.
“Francuskie słowo maman waha się gdzieś pomiędzy tymi dwoma skrajnościami: nie jest ani zimną i zdystansowaną „matką”, ani zbyt dziecinną „mamusią”. W języku angielskim „mama” może wydawać się najbliższa zdaniu Camusa, ale wciąż jest coś odstręczającego i nagłego w tym jednosylabowym słowie; dwusylabowa maman ma w sobie odrobinę miękkości i ciepła, którą traci „mama”” - tłumaczył Ryan Bloom w “The New Yorkerze”.
Zmiana w tłumaczeniu książki noblisty
W polskich przekładach wciąż można znaleźć tłumaczenie, w którym “maman” zamieniane jest na polskie, proste “mama”. W naszym języku to słowo jest po prostu neutralne. Nie jest jak “mamusia”, które sugeruje dobre relacje z rodzicielką, czy jak “matka”, które zazwyczaj w odniesieniu bezpośrednio do mamy, nie brzmi najlepiej. W anglojęzycznych przekładach przełom nastąpił za pośrednictwem znanego tłumacza Matthew Warda.
Co zrobił? Nic. Po prostu zostawił “maman”. Uważał, że to lepiej odzwierciedla „ciekawe uczucie, jakie on (Meursault, główny bohater przyp. red) do niej żywi”.
Kim jest Albert Camus?
Camus był francuskim pisarzem, filozofem i eseistą, laureatem Nagrody Nobla w dziedzinie literatury.. Jego twórczość koncentrowała się na absurdalności ludzkiego istnienia, moralności i buntu wobec rzeczywistości. Camus był jednym z głównych przedstawicieli egzystencjalizmu, choć sam odcinał się tego środowiska. W swoich dziełach, takich jak “Dżuma” czy “Obcy”, analizował kondycję człowieka w świecie podkreślając konieczność buntu i poszukiwania własnych wartości.
Źródło: RadioZET/Wikipedianewyorker.com/books/
![Mężczyzna z brodą, w jasnym garniturze, o poważnym wyrazie twarzy, na jasnym tle.](https://s.eurozet.pl/cbz/2026/07/02/4001cb1b/2418440-179x101-68d4fea990.jpg "Jerzy Kamas w serialu "Lalka"")
![Kobieta w eleganckiej biżuterii, uśmiechająca się na tle publiczności na czerwonym dywanie.](https://s.eurozet.pl/cbz/2026/10/20/7fb4c320/2505358-179x101-6eaab13dc7.png "Film Kasi Smutniak zachwycił włoskich krytyków. "Trafia prosto do serca"")
