Radio ZET
Rozrywka
Kultura
Dziś 229. rocznica urodzin sławnej pisarki. Napisała książkę, którą zna prawdopodobnie każdy człowiek

Dziś 229. rocznica urodzin sławnej pisarki. Napisała książkę, którą zna prawdopodobnie każdy człowiek

Daniel Kiełbasa

3 min. czytania

30.08.2026 06:10

Mary Shelley była urodzoną pod koniec XVIII wieku angielską pisarką i poetką. Dała światu jeden z najsłynniejszych książkowych horrorów, czyli "Frankensteina" i była prekursorką literatury science fiction. Dziś mija 229 lat odkąd przyszła na świat.

Portret kobiety z miękkimi rysami twarzy i ciemnymi włosami na tle w ciemnych odcieniach.

Z tego artykułu dowiesz się:

Mary Shelley była angielską pisarką, która zasłynęła za sprawą "Frankensteina".
Początkowo autorstwo przypisywano jej mężowi. Nie traktowano poważnie jej twórczości.
"Frankenstein" stał się kultową powieścią i doczekał się mnóstwa adaptacji.

Redakcja poleca

Jego książka sprzedała się w milionach egzemplarzy. W PRL była lekturą szkolną

Mary Shelley to córka "dwóch gigantów intelektualnych"

Mary Shelley urodziła się 30 sierpnia 1797 roku w Londynie. Jej rodzice, jak sama wspominała, byli "dwoma wybitnymi postaciami świata literackiego". Jej matka, Mary Wollstonecraft, to słynna pisarka propagująca równouprawnienie kobiet, filozofka i jedna z prekursorek feminizmu. Ojcem był natomiast William Godwin wybitny publicysta, myśliciel i pisarz, którego uważa się za prekursora anarchizmu. Mary wychowywała się bez matki, która zmarła przy porodzie, ale od najmłodszych lat zapoznawała się z jej dziełami.

Jak dobrze znasz największe klasyki literatury? Jesteś mistrzem, jeśli zgarniesz 100 proc. punktów! Dalsza część artykułu znajduje się pod quizem.

Quiz: Szybki quiz z klasyki literatury. Polaku, znasz te słynne książki?

1/15 Kto napisał "Lalkę"?

Bolesław Prus

Henryk Sienkiewicz

Władysław Reymont

W związku z konfliktem z macochą Mary została wysłana do szkoły z internatem w Szkocji, gdzie poznała przyszłego męża P.B. Shelleya. Szybko się w nim zakochała i postanowiła z nim być, mimo iż Shelley był żonaty. Godwin zaszła w młodym wieku w ciążę, a w 1816 roku wzięła ślub ze swoim wybrankiem. Małżeństwo przeprowadziło się do Włoch, a w 1822 jej mąż zginął w tragicznym wypadku na jeziorze. Po śmierci Shelley zadbała o to, aby wiersze ukochanego ujrzały światło dzienne. Sama wydała książki takie jak:

"Valperga" (1823)
"Ostatni człowiek" (1826)
"Przeistoczenie" (1831).

Mary Shelley pisze "Frankensteina"

W 1818 roku światło dzienne ujrzała debiutancka powieść Shelley, "Frankenstein", znany wtedy również pod nazwą "Współczesny Prometeusz". Początkowo uważano natomiast, że to nie Shelley, a jej mąż był autorem dzieła. Gotycką powieść o naukowcu i jego szalonym dziele, autorka wymyśliła już dwa lata wcześniej podczas spotkania towarzyskiego na wyjeździe do Genewy, gdzie znajomi opowiadali sobie straszne historie. Mary uznała, że własną opowieść spisze i wyda.

Akcja książki rozgrywa się pod koniec XVIII wieku w Szwajcarii. Głównym bohaterem jest Wiktor Frankenstein, naukowiec próbujący rozwikłać zagadkę śmierci. Jego fascynacja ludzkim życiem doprowadza do tragicznych wydarzeń. Bohater wykorzystuje fragmenty martwych ciał, aby stworzyć nowego człowieka. Ostatecznie powstaje jednak monstrum, które wzbudza grozę wśród innych ludzi.

Nie przegap

Otwarte książki na tle regażu, zdjęcie mężczyzny piszącego w kółku.

Powieść z 1926 roku uznawana jest za arcydzieło wszech czasów

Mężczyzna z niebieskimi oczami, smutnym wyrazem twarzy.

Powieść z 1962 roku to arcydzieło wszech czasów, ale film okazał się wielkim hitem

Powieść stała się ponadczasowym dziełem, które przetłumaczono na 245 języków. To jedna z najbardziej znanych książek grozy na świecie, inspirująca twórców przez kolejne dekady. Shelley uznawana jest dziś za prekursorkę powieści science fiction.

"Frankenstein" trafia na ekrany. Jego autorka również doczekała się filmu

"Frankenstein" to do dziś jeden z ulubionych motywów filmowców. Pierwsza adaptacja powieści powstała już w 1910 roku, nakręcił ją James Dawley, a producentem był Thomas Edison. Kolejne produkcje powstawały z zaskakującą regularnością. Do najgłośniejszych z nich należą:

"Frankenstein" z 1931 roku
"Przekleństwo Frankensteina" z 1957 roku
"Młody Frankenstein" z 1974 roku
"Frankenstein" z 1994 roku
"Victor Frankenstein" z 2015 roku
"Frankenstein" z 2025 roku.

Ostatnia z ekranizacji jest dziełem mistrza Guillermo del Toro. Nakręcony dla Netflixa "Frankenstein" otrzymał 9 nominacji do Oscara, ostatecznie wygrywając 3 statuetki. Filmowej biografii doczekała się też sama Mary Shelley. W 2017 roku światło dzienne ujrzała produkcja opowiadająca o jej życiu i karierze, a w rolę pisarki w "Mary Shelley" wcieliła się Ellie Fanning.