To włoskie arcydzieło znajdziesz w Polsce. „Wydaje się jak żywe”
Ten obraz od wieków przyciąga uwagę czymś więcej niż tylko tematem. Już współcześni Sofonisby Anguissoli pisali, że przedstawione postacie „wydają się jak żywe”, a dziś dzieło można oglądać w Polsce, gdzie wciąż robi dokładnie to samo wrażenie.
Z tego artykułu dowiesz się:
- Jakie były losy obrazu "Gra w szachy" po jego powstaniu.
- Co przedstawia scena na obrazie "Gra w szachy" Sofonisby Anguissoli.
- Dlaczego szachy mają symboliczne znaczenie w obrazie Anguissoli.
- Jakie elementy dodają realizmu i wyjątkowości dziełu Sofonisby Anguissoli.
Kiedy powstał legendarny włoski obraz?
Choć powstało w XVI-wiecznych Włoszech, dziś można je oglądać w Polsce. "Gra w szachy (Partia szachów sióstr Anguissola)” Sofonisby Anguissoli to jedno z najważniejszych dzieł renesansowego malarstwa portretowego - obraz, który od wieków zachwyca realizmem do tego stopnia, że już współcześni artyście twierdzili, iż przedstawione postacie "wydają się jak żywe”.
Rozwiąż quiz, w którym pytamy o malarzy i ich dzieła. Jesteś mistrzem, jeśli zgarniesz 100 proc. punktów! Dalszą część artykułu znajdziesz pod quizem...
Quiz: Przypiszesz malarza do obrazu? To quiz dla prawdziwych miłośników sztuki
Obraz powstał w 1555 roku, gdy Sofonisba Anguissola miała zaledwie 23 lata. Już wtedy artystka konsekwentnie rozwijała własny styl, oparty na portretowaniu najbliższych - rodziny, przyjaciół oraz osób z jej otoczenia. To właśnie te sceny, pełne obserwacji emocji i codziennych sytuacji, przyniosły jej rozpoznawalność w świecie sztuki. Dzieło szybko zostało zauważone przez współczesnych. Giorgio Vasari, który zobaczył je w 1566 roku, podkreślał wyjątkowy realizm sceny, pisząc: "widziałem w domu jej ojca obraz jej ręki wykonany z wielką umiejętnością (…) wszystko wymalowane jest z taką starannością i podobieństwem, że wydaje się jak żywe i nie brak im nic tylko mowy”.
W jakich miastach przechowywano "Grę w szachy"?
Historia obrazu po powstaniu była wyjątkowo burzliwa. Prawdopodobnie został sprzedany przez rodzinę artystki i trafił do Rzymu, gdzie znalazł się w kolekcjach ważnych mecenasów sztuki, między innymi Fulvia Orsiniego oraz kardynała Odoarda Farnese. Przez kolejne stulecia pozostawał w rękach rodu Farnese, by później wędrować przez Parmę i Neapol. W XIX wieku dzieło trafiło do kolekcji Luciena Bonaparte, a następnie zostało sprzedane. W 1823 roku zakupił je Atanazy Raczyński, który umieścił obraz w swojej galerii w Berlinie. Od końca XIX wieku był eksponowany w tamtejszej Nationalgalerie, aż ostatecznie w 1903 roku trafił do Muzeum Narodowego w Poznaniu, gdzie znajduje się do dziś.
Co przedstawia dzieło Sofonisby Anguissoli?
Obraz przedstawia scenę w ogrodzie. Na stole przykrytym orientalnym kobiercem rozgrywa się partia szachów, wokół której zgromadziły się trzy siostry malarki oraz ich opiekunka. Każda z postaci została starannie sportretowana i ma wyraźnie odrębną reakcję na przebieg gry. Lucia wykonuje ruch i spogląda w stronę widza, trzymając w dłoni zbitego hetmana. Minerva reaguje emocjonalnym gestem, natomiast najmłodsza Europa obserwuje wszystko z wyraźnym rozbawieniem. Po prawej stronie widoczna jest piastunka, która przygląda się rozgrywce. Co ciekawe, badania wykazały, że pierwotnie jej postać znajdowała się w centrum kompozycji, jednak artystka zmieniła koncepcję i przesunęła ją na bok, zamalowując wcześniejszy motyw.
Choć scena wygląda niezwykle naturalnie, zawiera elementy, które w rzeczywistości nie mogłyby mieć miejsca. Bogate stroje i biżuteria bohaterek nie pasują do swobodnej zabawy w ogrodzie, a sama partia szachów przedstawiona jest w sposób niemożliwy do rozegrania zgodnie z zasadami gry. Mimo to właśnie realizm emocji sprawia, że obraz robi tak ogromne wrażenie. Sofonisba Anguissola z niezwykłą precyzją uchwyciła mimikę i gesty, dzięki czemu każda z postaci wydaje się żywa i pełna indywidualnego charakteru.
Jak interpretowano "Grę w szachy"?
"Gra w szachy” to nie tylko scena rodzinna, ale także dzieło pełne symboliki. Szachy od wieków kojarzono z przemijaniem i losem człowieka - pionki poruszane przez gracza mogły symbolizować ludzkie życie kierowane przez siły wyższe. Zbite figury mogą więc odnosić się do nieuchronności czasu. Inna interpretacja podkreśla wyjątkowość przedstawienia kobiet przy szachownicy. W renesansie był to motyw rzadki, co mogło być świadomym pokazaniem ich intelektu i edukacji. Sama gra w szachy uchodziła bowiem za rozrywkę wymagającą dużych zdolności umysłowych. Dzieło Sofonisby Anguissoli łączy w sobie scenę rodzinną, psychologiczną obserwację i wielowarstwową symbolikę. Dzięki temu pozostaje jednym z najbardziej fascynujących przykładów renesansowego malarstwa - i dowodem na to, że sztuka sprzed niemal 500 lat nadal potrafi sprawiać wrażenie, jakby była "żywa”.
Źródło: Radio ZET/ Wikipedia
![Mężczyzna z brodą, w jasnym garniturze, o poważnym wyrazie twarzy, na jasnym tle.](https://s.eurozet.pl/cbz/2026/07/02/4001cb1b/2418440-179x101-68d4fea990.jpg "Jerzy Kamas w serialu "Lalka"")
