Radio ZET
Rozrywka
Kultura
Ten obraz Matejki miał zostać zniszczony. "Cóż to jest, jak nie policzek Polsce dany?"

Ten obraz Matejki miał zostać zniszczony. "Cóż to jest, jak nie policzek Polsce dany?"

Patryk Gabryś

2 min. czytania

11.11.2024 15:36

„Rejtan – Upadek Polski” to jeden z najsłynniejszych obrazów Jana Matejki. W czasie, gdy powstał, wielu polityków krytykowało dzieło sztuki za nawiązania do polityki. Nawet poproszono Napoleona o to, aby nie dopuścił obrazu na wystawę w Paryżu.

Ten obraz Matejki miał zostać zniszczony. O interwencję chcieli prosić Napoleona

Jan Matejko namalował dzieło sztuki. Znalazł się w cieniu krytyki

Jan Matejko wzbudził sporo kontrowersji swoim obrazem „Rejtan” i to zanim go wystawił publicznie. Dzieło sztuki krytykowały głównie środowiska konserwatywne z Krakowa. Warto w tym miejscu przytoczyć kontekst związany z obrazem – jest to scena z sejmu rozbiorowego, który wydarzył się w 1773 roku. Centralnym punktem obrazu jest Tadeusz Rejtan, który jest zdruzgotany wizją upadku Polski i wykonuje wymowny gest. Miał on wtedy powiedzieć: „Chyba po moim trupie!”.

Kontrowersje wywołało to, że Matejko swoim obrazem przypominał o niechlubnych wydarzeniach z historii ojczyzny. W chwili premiery dzieła, czyli w 1866 roku, Polski nie było na mapie, a Kraków znajdował się pod zaborem austriackim. Artysta potępiał Polaków, a nie zaborców, na co nie było zgody wśród ówczesnych polityków. Józef Ignacy Kraszewski mocno krytykował „Rejtana” i pisał: „Policzkować trupa matki się nie godzi… Cóż to jest, jak nie policzek Polsce dany? Mówią, że ktoś ze łzami prawie wychodząc z wystawy, zawołał, kto to kupi… chyba Moskal”.

Chcieli zniszczyć obraz Matejki

W konflikt między artystą a krytykami usiłowano wciągnąć hrabię Ksawerego Branickiego. Ludzie namawiali go, aby kupił obraz Matejki, a potem go ukrył lub zniszczył. Z kolei generał Władysław Zamoyski prosił Branickiego, aby interweniował u cesarza Napoleona III. Miało się to dokonać w celu niedopuszczenia obrazu na paryską wystawę. Hrabia jednak odrzucił te wszystkie sugestie i w końcu doszło do premiery „Rejtana” w Paryżu. Francuzi niezbyt rozumieli przesłanie – nawet posądzali główną postać obrazu o pijaństwo.

„Na wystawie paryskiej w r. 1867 zdarzyło nam się przypadkiem stać przed »Rejtanem« koło kilku Francuzów. Jeden z nich tłumaczył innym, że ten, co leży na ziemi, zgrał się w karty, jak wskazują rozsypane dukaty, i chce sobie w łeb strzelić, a ci trzej nad nim perswadują mu, że nie ma znowu czego tak bardzo rozpaczać” – pisał Stanisław Tarnowski, jeden z krytyków „Rejtana”.

Quiz: Z tych arcydzieł możemy być dumni. Jak dobrze znasz polską kulturę?

1/10 Kto namalował tę postać na obrazie?

Jan Matejko

Aleksander Gierymski

Wit Stwosz

Koniec końców, Matejko otrzymał złoty medal na wystawie. Ciekawostką może być fakt, że w obliczu krytyki, jaka spadła na słynnego malarza, namalował on obraz noszący tytuł „Wyrok na Matejkę”. Dzieło przedstawia artystę stojącego pod pręgierzem blisko krakowskich Sukiennic.

Fot.

Niedługo po premierze „Rejtan – Upadek Polski” został zakupiony przez cesarza Franciszka Józefa I. W 1918 roku rząd po odzyskaniu niepodległości odkupił płótno i tym samym obraz znalazł się w Zamku Królewskim w Warszawie. W trakcie II wojny światowej został wywieziony. Odnaleziono go w miejscowości Przesieka koło Jeleniej Góry, gdzie był w fatalnym stanie.

Źródło: Radio ZET/Wikipedia/culture.pl