Tę polską książkę zakazano w PRL. Przedmowę napisał wybitny brytyjski filozof
W PRL tej książki Czesława Miłosza Polacy nie mogli przeczytać sobie ot tak, kupić ją w księgarni, czy nawet usiąść z nią w dłoni w komunikacji miejskiej, czy w kawiarni. Była kłopotliwa dla władz i zanim została wydana w Polsce, wiele lat wcześniej była wydana za granicą. Angielskie wydanie zostało uświetnione przedmową Bertranda Russella - wielkiego filozofa XX wieku.
- Polacy w PRL nie mogli przeczytać tej książki Czesława Miłosza.
- Pozycja została wydana za granicą, w Polsce dopiero po dekadach.
- O czym jest “Zniewolony umysł” Czesława Miłosza?
- O książce tej mówili inni wielcy pisarze, zarówno polscy, jak i zagraniczni.
Zakazana książka PRL
“Zniewolony umysł” Czesława Miłosza, to jedna z wielu zakazanych w okresie PRL-u książek. Pozycja została wydana w 1953 roku, ale nie w Polsce, a w Paryżu z ramienia emigracyjnego wydawnictwa. Oficjalnie Polacy doczekali się “Zniewolonego umysłu” w 1989 roku, czyli już po upadku komuny w kraju.
Ale dlaczego książka ta została w ogóle zakazana? Czy jest aż tak kontrowersyjna? Dla władz PRL była wręcz upokarzająca i nie dało się tego w żaden sposób przeskoczyć czy zamaskować. Miłosz analizuje w niej psychologiczne i społeczne mechanizmy podporządkowania intelektualistów ideologii totalitarnej. Wprowadza koncepcję "ketmana", czyli postawy przystosowania się do reżimu poprzez zewnętrzne podporządkowanie, jednocześnie zachowując wewnętrzną niezgodę w stosunku do narzucanej idei.
“Zakazany umysł” obnażał praktyki komunistycznej ideologii i opresyjność systemu, mocno kwestionował zasady panujące w krajach stosujących władzę totalitarną. Miłosz został uznany za zdrajcę, a ci, którzy w Polsce chcieli przeczytać jego książkę, musieli zdobywać ją drogą przemytu.
O tej książce Czesława Miłosza mówił Bertrand Russell
W 1980 roku Czesław Miłosz otrzymał Literacką Nagrodę Nobla, co przyniosło mu jeszcze większy rozgłos na arenie międzynarodowej. Jednak jego dzieła były znane już znacznie wcześniej - mimo ocenzurowania przez władze PRL, mówili o nim inni polscy pisarze jak Witold Gombrowicz czy Gustaw Herling-Grudziński. Do angielskiego wydania “Zniewolonego umysłu” przedmowę napisał Bertrand Russell, inny laureat Literackiej Nagrody Nobla, a przede wszystkim wybitny filozof XX wieku.
Quiz: Najsławniejsi pisarze PRL. Jak dobrze pamiętasz ich książki?
Z kolei francuskie wydanie uświetnił swoim słowem egzystencjalista Karl Jaspers. Uważał, że “Zniewolony umysł” pokazuje “rozbicie człowieka na dwie osoby”, jest dziełem poruszającym kwestie nie tylko polityczne, ale i moralne.
To zdecydowanie jedna z ważniejszych książek Czesława Miłosza, którą warto przeczytać nie tylko ze względu na jej uniwersalny przekaz, ale i dlatego, że mimo cenzury i próby stłamszenia, tak bardzo wpisała się w polski dorobek literacki.
Źródło: Radio ZET/Wikipedia
![Mężczyzna z brodą, w jasnym garniturze, o poważnym wyrazie twarzy, na jasnym tle.](https://s.eurozet.pl/cbz/2026/07/02/4001cb1b/2418440-179x101-68d4fea990.jpg "Jerzy Kamas w serialu "Lalka"")
