Tę książkę w PRL musiał przeczytać każdy. Kto był jej autorem?
Jaką książkę w PRL-u musiał przeczytać i mieć w domu każdy? Oczywiście słynny “Elementarz” znany jako “Elementarz Falskiego”. To właśnie w nim pojawiło się słynne zdanie, które stało się nieodłącznym elementem edukacji wczesnoszkolnej, czyli “Ala ma kota”. A co wiemy o samym Falskim? To ciekawa osobowość, której sylwetkę warto znać.
Z tego artykułu dowiesz się:
- “Elementarz Falskiego” przez wiele lat stanowił podstawę polskiej edukacji wczesnoszkolnej.
- Jego autorem jest Marian Falski.
- Marian Falski miał wykształcenie inżynierskie, ale zainteresował się pedagogiką i językoznawstwem.
Kto napisał słynny “Elementarz”?
“Nauka czytania i pisania dla dzieci”, bo tak nazywało się pierwsze wydanie “Elementarza”, pojawiła się na rynku w 1910 roku. Od tamtej pory podręcznik do nauk czytania i pisania dla dzieci był wydany w wielu wersjach i licznych wznowieniach, a finalnie został najczęściej wydawanym polskim elementarzem oraz najdłużej wydawaną pozycją tego typu na świecie. “Elementarz” przez wiele dekad był jedną z tych książek, którą przeczytał każdy Polak i zdecydowana większość rodaków posiadała je w swoim domu.
Quiz: Trudny quiz książkowy. Znasz Gombrowicza, Lema, Szymborską? Celem choć 40%
Marian Falski, który stworzył słynny podręcznik, był fascynatem pedagogiki. Zaczęło się od opieki nad kilkuletnim synem znajomych, bo z wykształcenia Falski był inżynierem.W 1909 roku rozpoczął studia na wydziale filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego, tam też napisał swoją pracę doktorską na temat psychologii czytania.
Cenzura “Elementarza” w PRL-u
Choć książka była podstawą edukacji każdego Polaka w PRL-u, cenzura jej nie ominęła. W pierwszych wydaniach w podręczniku można było znaleźć elementy religijne, jak rysunek kościoła i tekst o malowaniu pisanek. Komunistyczni cenzorzy 1949 roku postanowili usunąć te fragmenty. Podręcznik był częściowo dostosowywany do ideologii PRL (np. poprzez ilustracje czy treści dotyczące pracy i życia społecznego), choć podstawowa struktura i styl Falskiego pozostały.
Czy Marian Falski był więc komunistą? W młodości Falski był związany z ruchem socjalistycznym. Należał do Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS), która działała na rzecz niepodległości Polski i praw pracowniczych, jednak PPS miała charakter bardziej patriotyczny niż komunistyczny. Falski nie był członkiem PZPR, ale funkcjonował w systemie PRL i był akceptowany przez ówczesne władze. Ne protestował przeciwko zmianom wprowadzanym w “Elementarzu” (przynajmniej nie jawnie), o ile zachowania była wartościowa metodyka nauczania. Jego postawa była bardziej pragmatyczna niż ideologiczna.
Źródło: RadioZET.pl/Wikipedia
![Kobieta z ciemnymi, kręconymi włosami w swetrze uśmiecha się. Tło z rodzinnymi zdjęciami.](https://s.eurozet.pl/cbz/2026/10/23/b9ef1721/2508233-179x101-1aed639f27.png "Kadr z serialu "Ranczo", Ilona Ostrowska")
