Radio ZET
Rozrywka
Kultura
Polski pisarz był pod specjalnym nadzorem. Napisał najbardziej wyjątkową książkę w kraju

Polski pisarz był pod specjalnym nadzorem. Napisał najbardziej wyjątkową książkę w kraju

Maria Orava

2 min. czytania

05.09.2025 18:31

Ten polski pisarz stoi za jedną z najbardziej wyjątkowych książek, jakie powstały. Niewiele osób dziś wie, że znajdował się na “specjalnej liście” cenzorów.

Z tego artykułu dowiesz się:

Kim był Jerzy Andrzejewski.
Z jakich dzieł zasłynął.
Dlaczego był na “specjalnej liście” cenzorów.

Kim był Jerzy Andrzejewski?

Jerzy Andrzejewski już na początku swojej literackiej kariery wyraźnie dawał znać o swoich poglądach. Był związany z nacjonalistycznym pismem “Prosto z Mostu”, z którym zerwał w proteście przeciwko artykułom antyżydowskim. Był działaczem podziemia kulturalnego, współzałożycielem Komitetu Obrony Robotników i Komitetu Samoobrony Społecznej “KOR”. Był mocno zaangażowany politycznie, co oczywiście nie podobało się władzom. Zwłaszcza, że był czas, w którym Andrzejewski był członkiem partii, jednak zmienił swoje poglądy i w 1957 roku wystąpił z PZPR.

Sprawdź swoją wiedzę o literaturze. Dalszą część artykułu znajdziesz pod quizem.

Quiz: Klasyka polskiej literatury - czy wiesz, z której książki pochodzi ten fragment?

1/10 "Bo serce nie sługa, nie zna, co to pany, I nie da się przemocą okuwać w kajdany."

"Przedwiośnie" Stefan Żeromski

"Pan Tadeusz" Adam Mickiewicz

"Noce i dnie" Maria Dąbrowska

Jerzy Andrzejewski najbardziej znany jest z powieści “Bramy raju”, a wszystko to z powodu jej niestandardowej formy. Opublikowane w 1960 roku dzieło liczy ponad 70 stron i składa się z dwóch zdań, z czego ostatnie brzmi “I szli całą noc”. Inne znane powieści spod pióra tego autora to między innymi “Ciemności kryją ziemię”, “Miazga”, “Nikt”, czy “Popiół i diament”, dzieło, na podstawie którego powstał kultowy film Andrzeja Wajdy.

Nie można też zapomnieć o scenariuszach. Oprócz tego, że to on zaadaptował “Popiół i diament” na język filmowy, napisał również scenariusz do “Niewinnych czarodziejów”, “Zagubionych uczuć”, czy do “Miasta nieujarzmionego”.

Jerzy Andrzejewski i walka z cenzurą

Andrzejewski był jednym z twórców, których nazwisko znalazło się na specjalnej liście autorów pod szczególnym nadzorem peerelowskiej cenzury. Tomasz Strzyżewski w książce “Wielka księga cenzury PRL w dokumentach” cytuje notkę skierowaną do cenzorów:

Wszystkie własne publikacje autorów z poniższej listy zgłaszane przez prasę i wydawnictwa książkowe oraz wszystkie przypadki wymieniania ich nazwisk należy sygnalizować kierownictwu Urzędu, w porozumieniu z którym może jedynie nastąpić zwolnienie tych materiałów. Zapis nie dotyczy radia i TV, których kierownictwo we własnym zakresie zapewnia przestrzeganie tych zasad. Treść niniejszego zapisu przeznaczona jest wyłącznie do wiadomości cenzorów.

Źródło: Radio ZET/“Wielka księga cenzury PRL w dokumentach”