Radio ZET
Rozrywka
Kultura
Pisarza zniszczyła władza PRL, dostał wylewu. Uważa się, że mógł paść ofiarą defenestracji

Pisarza zniszczyła władza PRL, dostał wylewu. Uważa się, że mógł paść ofiarą defenestracji

Kacper Jedynak

2 min. czytania

12.10.2025 18:08

Jerzy Zawieyski przez lata balansował między wiernością Kościołowi a lojalnością wobec państwa. Jego odważne wystąpienia w obronie wolności słowa i represjonowanych studentów w 1968 roku doprowadziły do brutalnej reakcji władz. Wkrótce potem doznał wylewu, a jego śmierć do dziś pozostaje tajemnicza.

Z tego artykułu dowiesz się:

Jak Jerzy Zawieyski został odsunięty od życia publicznego przez władze PRL.
W jakich okolicznościach doszło do jego załamania zdrowotnego.
Dlaczego jego śmierć budzi do dziś kontrowersje.

Od cenzury do Sejmu PRL. Lata aktywności Jerzego Zawieyskiego po 1945 roku

Jerzy Zawieyski pochodził z rodziny inteligenckiej. Był synem nauczyciela Jana Nowickiego i Marianny z domu Kicińskiej. Ojciec zmarł, gdy Jerzy miał cztery lata, a matka ponownie wyszła za mąż i zmarła w 1924 roku. W młodości Zawieyski związany był ze środowiskami lewicowymi. W wieku 19 lat opublikował swój pierwszy tomik poezji pod pseudonimem Konar-Nowicki, zatytułowany „Strzępy", uznawany za przykład młodzieńczej, szkolnej twórczości.

Rozwiąż poniższy quiz z literatury. Tylko mistrz zdobędzie komplet punktów! Dalszą część artykułu znajdziesz pod quizem…

Quiz: Klasyka polskiej literatury - czy wiesz, z której książki pochodzi ten fragment?

1/10 "Bo serce nie sługa, nie zna, co to pany, I nie da się przemocą okuwać w kajdany."

"Przedwiośnie" Stefan Żeromski

"Pan Tadeusz" Adam Mickiewicz

"Noce i dnie" Maria Dąbrowska

Po zakończeniu II wojny światowej Jerzy Zawieyski zajął się działalnością literacką i publicystyczną, m.in. na łamach „Tygodnika Powszechnego”. W latach 1949–1955 obowiązywał go formalny zakaz publikacji i wystawiania sztuk. W 1950 roku podpisał list Komisji Intelektualistów i Działaczy Katolickich, wyrażając poparcie dla francuskich intelektualistów i chęć współpracy. Gdy po 1956 roku sytuacja polityczna się nieco złagodziła, Zawieyski włączył się w działalność Klubów Inteligencji Katolickiej, obejmując funkcje przewodniczącego Ogólnopolskiego Klubu Postępowej Inteligencji Katolickiej.

Zawieyski zajmował również istotne stanowiska w strukturach literackich i politycznych PRL. W latach 1956–1962 był wiceprezesem Zarządu Głównego Związku Literatów Polskich. Od 1957 roku przez trzy kadencje zasiadał w Sejmie PRL jako przedstawiciel koła „Znak” i był członkiem Rady Państwa. Brał udział w działaniach mediacyjnych pomiędzy Kościołem a państwem, należał także do prezydium Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu. Jego pozycja polityczna zaczęła słabnąć po wydarzeniach marca 1968 roku.

Tajemnicza śmierć Jerzego Zawieyskiego

Podczas represji marcowych Zawieyski wraz z innymi posłami koła „Znak” wystosował interpelację w obronie studentów pobitych przez milicję. Jego wystąpienia spotkały się z ostrą krytyką ze strony prominentnych polityków, w tym Józefa Cyrankiewicza i Zenona Kliszki. W odpowiedzi Zawieyski 10 kwietnia wygłosił przemówienie, w którym bronił represjonowanych, co doprowadziło do jego rezygnacji z członkostwa w Radzie Państwa. Dziesięć dni po tym wydarzeniu doznał udaru mózgu i trafił do Lecznicy Ministerstwa Zdrowia w Warszawie.

Fot.

Pomimo początkowej poprawy zdrowia, Jerzy Zawieyski cierpiał na zaniki pamięci. 18 czerwca 1969 roku wypadł z okna trzeciego piętra szpitala i zmarł. Oficjalnie uznano jego śmierć za samobójstwo, jednak pojawiły się teorie o możliwym charakterze politycznym – niektórzy podejrzewali defenestrację. Inni wskazywali na prawdopodobieństwo nieszczęśliwego wypadku. Zawieyski został pochowany na cmentarzu w Laskach, w jednym grobie ze swoim wieloletnim partnerem Stanisławem Trębaczkiewiczem. Został także odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski.