Jedna z najważniejszych polskich książek. Tytuł nawiązuje do słynnego wiersza
„Kamienie na szaniec” były najgłośniejszą książką okupowanej Warszawy. Wydany po raz pierwszy w 1943 roku utwór powstał na podstawie relacji Tadeusza Zawadzkiego „Zośki” – podporucznika Armii Krajowej i członka Szarych Szeregów. Materiał przygotował Aleksander Kamiński, ale jak twierdził, nigdy nie czuł się w pełni autorem poczytnego dzieła. Połowę swoich honorariów przekazał na szczytny cel.
Z tego artykułu dowiesz się:
- „Kamienie na szaniec” to książka autorstwa Aleksandra Kamińskiego, wydana w 1943 roku.
- Utwór jest relacją wydarzeń związanych z działalnością Szarych Szeregów.
- Ważną część dzieła stanowią wspomnienia Tadeusza Zawadzkiego „Zośki”.
Literatura faktu
„Kamienie na szaniec” to książka, opowiadająca o działalności Szarych Szeregów – konspiracyjnej organizacji działającej w Warszawie podczas II wojny światowej. Utwór, uznawany za jedną z najważniejszych pozycji literatury polskiej okresu wojennego, skupia się na losach trójki przyjaciół – Tadeusza Zawadzkiego „Zośki”, Jana Bytnara oraz Aleksego Dawidowskiego. Rdzeń powieści stanowią wspomnienia tego pierwszego, spisane podczas Świąt Wielkanocnych, 25–26 kwietnia 1943 roku. W swoim tekście opisał m.in. powstanie grupy przyjaciół z 23. Warszawskiej Drużyny Harcerskiej, ich działalność konspiracyjną oraz aresztowanie i odbicie Bytnara i innych więźniów przewożonych 26 marca 1943 po przesłuchaniach z siedziby Gestapo w alei J. Ch. Szucha 25 do więzienia Pawiak. Cała trójka zginęła jeszcze w tym samym roku.
Zawadzki, krótko przed śmiercią, oddał swój tekst w ręce Jana Rossmana – przyjaciela i członka Szarych Szeregów. Ten z kolei podzielił zapiski na pięć części i zgodnie z sugestią autora przekazał Aleksandrowi Kamińskiemu (pedagogowi, profesorowi nauk humanistycznych i żołnierzowi AK), który miał przygotować materiał w oparciu o notatki „Zośki”. Wkrótce książka, zawierająca relację Zawadzkiego, była już gotowa. Tekst zatytułowano „Kamienie na szaniec”, nawiązując do jednego z wersów słynnego wiersza Juliusza Słowackiego – „Testament mój”. Utwór po raz pierwszy ukazał się w lipcu 1943 roku (podpisano go wówczas pseudonimem „Juliusz Górecki”). Ponowne wydanie, także w nakładzie 2 tys. egzemplarzy, pojawiło się rok później. Książkę uzupełniono wówczas o okres pomiędzy akcją pod Arsenałem a akcją w Sieczychach.
Rozwiąż quiz z polskiej literatury. Jesteś mistrzem, jeśli zgarniesz 100 proc. punktów! Dalszą część artykułu znajdziesz pod quizem...
Quiz: Klasyka polskiej literatury - czy wiesz, z której książki pochodzi ten fragment?
Powieść Kamińskiego zyskała ogromną sławę
„Kamienie na szaniec” cieszyły się ogromną popularnością, zwłaszcza wśród młodzieży. „Książka Kamińskiego chwyciła chłopców za serca – stała się ich książką, i to nie tylko dlatego, że opisywała ich walki, ich zwycięstwa i klęski, lecz jeszcze więcej dlatego, że mówiła o ich życiu wewnętrznym, o ich drodze stawania się pełnymi ludźmi.” – pisał naczelnik Szarych Szeregów Stanisław Broniewski. Utwór rozsławił nazwisko Kamińskiego. Twórca, czując się bardziej pośrednikiem w przekazywaniu historii niż pełnoprawnym autorem (relacjonował jedynie prawdziwe wydarzenia), zdecydował się przekazać połowę honorariów autorskich na utrzymanie kwatery Harcerskiego Batalionu Armii Krajowej „Zośka” na warszawskim Cmentarzu Wojskowym na Powązkach, gdzie pochowano bohaterów „Kamieni na szaniec”.
Książka opowiadająca o losach żołnierzy AK od lat znajduje się na liście szkolnych lektur obowiązkowych. Utwór został dwukrotnie zekranizowany. W 1977 roku fragmenty powieści na potrzeby swojego filmu zaadaptował Jan Łomnicki („Akcja pod Arsenałem”), a w 2014 roku swoją wersję zrealizował Robert Gliński („Kamienie na szaniec”).
Źródło: Radio ZET/Wikipedia
![Mężczyzna z brodą, w jasnym garniturze, o poważnym wyrazie twarzy, na jasnym tle.](https://s.eurozet.pl/cbz/2026/07/02/4001cb1b/2418440-179x101-68d4fea990.jpg "Jerzy Kamas w serialu "Lalka"")
![Kobieta w eleganckiej biżuterii, uśmiechająca się na tle publiczności na czerwonym dywanie.](https://s.eurozet.pl/cbz/2026/10/20/7fb4c320/2505358-179x101-6eaab13dc7.png "Film Kasi Smutniak zachwycił włoskich krytyków. "Trafia prosto do serca"")
