Była jedną z najwybitniejszych polskich pisarek. Odmówiono jej pogrzebu

Choć znana jest jako Eliza Orzeszkowa, przez lata była Elżbietą Pawłowską. Przyszła na świat 6 czerwca 1841 roku w Miłkowszczyźnie koło Grodna, w zamożnej rodzinie szlacheckiej. Jej ojciec - Benedykt Pawłowski - był adwokatem i intelektualistą, lubującym się w literaturze. W domu zgromadził pokaźną bibliotekę, z której później chętnie korzystała jego córka. Zbiór książek był jedną z pamiątek, które przypominały Elżbiecie o ojcu - mężczyzna zmarł, gdy dziewczynka miała zaledwie 3 lata. Od tej pory wychowywały ją same kobiety, w tym chłodna i zdystansowana matka, która nazywała ją Lisą (stąd późniejszy pseudonim artystki - Eliza). 

Dwa małżeństwa i dziesiątki skandali

Przyszła autorka wielkich dzieł polskiej literatury już od dziecka interesowała się pisaniem. Wielką wyobraźnię wykorzystywała do tworzenia krótkich form, w tym opowiadań i marzyła o związaniu swojej przyszłości właśnie z artystycznym światem. Nigdy nie czuła się rozumiana przez bliskich. Zmuszona przez matkę, wyjechała do Warszawy, gdzie przez kilka lat pobierała nauki u Sakramentek. Choć szczerze nienawidziła tego miejsca, to właśnie w pensji poznała swoją najlepszą przyjaciółkę - pisarkę Marię Konopnicką (wówczas Wasiłowską). Nastolatki zachowały kontakt, mimo że ich drogi po szkole się rozeszły. Pawłowska wróciła wówczas do domu, gdzie rzuciła się w wir życia towarzyskiego. Chętnie uczestniczyła w balach i korzystała z młodości, nie przypuszczając, że już wkrótce... będzie musiała wyjść za mąż. Podczas jednego z przyjęć poznała Piotra Orzeszkę - starszego od niej o 17 lat kuzyna ojczyma. Para spotkała się kilkukrotnie, a zmagający się z problemami finansowymi 35-latek dość szybko zaczął starać się o rękę pochodzącej z bogatego domu dziewczyny. Piotr imponował Elizie urodą, jednak zgodziła się wyjść za niego za mąż głównie przez naciski despotycznej matki. Ślub odbył się 21 stycznia 1858 roku w kościele bernardyńskim w Grodnie, w obecności licznych gości. Pierwsze dwa lata małżeństwa, jak określała później Orzeszkowa, były dla niej bardzo udanym czasem. Choć nie kochała męża, doskonale bawiła się podczas urządzanych w ich posiadłości przyjęć, kuligów, czy polowań. „Stosunek mój z mężem był koleżeński i przyjacielski, bez sentymentów, ale i bez niezgody, owszem z chęcią wzajemnego dopomagania sobie w upiększaniu i rozweselaniu domu i życia” - wspominała w pamiętniku Orzeszkowa.

Rozwiąż test z literatury. Jesteś mistrzem, jeśli zgarniesz 100 proc. punktów! Dalszą część artykułu znajdziesz pod quizem...

Z czasem dały o sobie jednak znać różnice dzielące parę. Pisarka była mocno zaangażowała w dyskusję na temat uwłaszczania chłopów, otworzyła szkółkę wiejską, a później wspierała powstańców styczniowych, w tym przywódcę zrywu - Romualda Traugutta. Wszystkie te działania nie podobały się jej mężowi, który ostatecznie zapłacił za nie wysoką cenę. Zdenuncjowany przez służbę, po klęsce powstania, trafił na Syberię, gdzie spędził kilka lat. Ku wielkiemu zdziwieniu środowiska, żona nie zdecydowała się wraz z nim udać na wygnanie, a krótko później wystąpiła nawet o rozwód. Takie postępowanie wywołało skandal w towarzystwie i sprawiło, że artystce przypięto łatkę skandalistki. Kiedy jeszcze kilka lat później okazało się, że artystka spotyka się z żonatym mężczyzną, plotkom i szykanom nie było końca. Po licznych romansach, Orzeszkowa ostatecznie związała się z prawnikiem Stanisławem Nahorskim, który został jej drugim mężem. Para pobrała się w 1894 roku, krótko po śmierci jego żony. Choć w sumie byli ze sobą blisko 30 lat, ich małżeństwo trwało zaledwie 3 lata. Nahorski zmarł w 1897 roku na serce, co było wielkim ciosem dla pisarki. Ona sama także zmagała się z problemami zdrowotnymi. Jej schorowane serce przestało bić 18 maja 1910 roku. Kilka dni później została pochowana na cmentarzu farnym w Grodnie, jednak jej ostatniej drodze towarzyszył skandal. Proboszcz parafii, do której należała, początkowo odmówił jej pogrzebu, tłumacząc, że pisarka nie chodziła do kościoła i deklarowała się jako osoba niepraktykująca, w związku z czym nie zasługuje na katolicki pochówek. Zdanie zmienił dopiero po stanowczej interwencji biskupa. 

Miała szansę na Nobla

Eliza Orzeszkowa uznawana jest dziś za jedną z najwybitniejszych polskich pisarek. W jej dorobku znajdziemy dziesiątki opowiadać, esejów i powieści, które zostały docenione zarówno w kraju, jak i za granicą. W 1905 roku artystka była jedną z największych faworytek w wyścigu o literacką Nagrodę Nobla. Mimo że część kapituły popierała jej kandydaturę, ostatecznie wyróżnienie przyznano Henrykowi Sienkiewiczowi. Wśród największych dzieł słynnej autorki znajdziemy takie tytuły, jak:

• "Nad Niemnem"
• "Gloria victis"
• "Cham"
• "Marta"
• "Niziny"

Źródło: Radio ZET/VIVA.pl/ Wikipedia