Był wybitnym polskim malarzem. Jego dzieło wywołało mieszane emocje

Jak rozpoczęła się artystyczna przygoda polskiego malarza?

XIX i XX wiek, mimo trudnych historycznie momentów, obfitował w wiele wspaniałych dzieł, które wyszły spod rąk polskich artystów. Choć dzisiaj często zdarza nam się zapominać o niegdyś mijanych w muzeach obrazach i rzeźbach, czy też przeczytanych książkach, dorobek artystyczny Polaków jest trudny do przecenienia. Jednym z malarzy, którego dzieła ukazywały rzeczywistość minionych lat, był Józef Pankiewicz. Grafik i pedagog był jedną z kluczowych postaci modernizmu oraz współtwórcą polskiego koloryzmu.

Rozwiąż quiz, w którym pytamy o dzieła polskich malarzy. Jesteś mistrzem, jeśli zgarniesz 100 proc. punktów! Dalszą część artykułu znajdziesz pod quizem...

Quiz: Każdy Polak powinien znać te obrazy. Kto namalował „Babie lato”?

1/15 Kto namalował ten autoportret?

Józef Chełmoński

Jacek Malczewski

Stanisław Wyspiański

Dalej

Malarz pochodził z rodziny inteligenckiej; jego rodzicami byli Adam i Jadwiga z Eichlerów. Józef Pankiewicz był bratem malarza Eugeniusza Pankiewicza. Edukację artystyczną rozpoczął w warszawskiej Klasie Rysunkowej u Wojciecha Gersona i Aleksandra Kamińskiego. W latach 1885–1886 kształcił się w petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych, a w 1889 wyjechał wraz z Władysławem Podkowińskim do Paryża, gdzie jego obraz "Targ na jarzyny na placu za żelazną bramą" został tam uhonorowany srebrnym medalem na Wystawie Powszechnej.

Dlaczego polski malarz spotkał się z krytyką ze strony środowisk artystycznych?

Po zetknięciu się z impresjonizmem artysta próbował zaszczepić nowe tendencje w polskim malarstwie. Próba ta spotkała się początkowo z niechęcią krytyki, szczególnie po prezentacji płótna "Targ na kwiaty przed kościołem św. Magdaleny". W tym czasie Pankiewicz tworzył zarówno dzieła bliskie francuskiemu impresjonizmowi, jak i utrzymane w duchu symbolizmu – nastrojowe nokturny o ograniczonej gamie barw, między innymi "Rynek Starego Miasta w Warszawie nocą", "Dorożka nocą" czy "Łabędzie w ogrodzie Saskim". Pod wpływem Jamesa Whistlera powstały także liczne portrety, wśród nich nagrodzony w Paryżu "Portret pani Oderfeldowej z córką".

W 1897 wszedł w skład Towarzystwa Artystów Polskich "Sztuka”. Lata 1897–1906 spędził na intensywnych podróżach artystycznych po Europie, a w 1906 został profesorem krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych. Jego związki z Francją stale się pogłębiały – podczas pobytu w 1908 nawiązał bliską współpracę z Pierre’em Bonnardem i Felixem Fénéonem. Letnie pobyty nad Morzem Śródziemnym zaowocowały licznymi pejzażami i akwafortami, a fascynacja Cézanne’em widoczna jest zarówno w jego martwych naturach, jak i konstrukcyjnym podejściu do formy.

Jak z biegiem czasu zmieniało się malarstwo Józefa Pankiewicza?

Lata I wojny światowej artysta spędził w Hiszpanii, gdzie, w kontakcie z Robertem Delaunayem, przeszedł kolejny etap przemiany stylistycznej. W jego twórczości pojawiły się elementy kubistycznej geometryzacji i żywa, kontrastowa kolorystyka bliska fowizmowi ("Ulica w Madrycie", "Taras w Madrycie"). W latach 20. Józef Pankiewicz odegrał kluczową rolę w kształtowaniu polskiego koloryzmu. Jako profesor ASP oraz współorganizator paryskiej filii uczelni patronował grupie młodych malarzy znanych jako kapistci (Komitet Paryski), między innymi Janowi Cybisowi, Arturowi Nacht-Samborskiemu, Józefowi Czapskiemu i Zygmuntowi Waliszewskiemu.

Dwudziestolecie międzywojenne przyniosło kolejną przemianę jego malarstwa - od intensywnych, dekoracyjnych barw ku bardziej stonowanej, walorowej analizie widzenia. Ewolucję tę ilustrują między innymi "Martwa natura z ananasem", "Martwa natura z zielonym dzbanem" i "Owoce w koszyku". W ostatnich latach życia dominowały w jego oeuvre pejzaże z południa Francji, zwłaszcza okolic Sanary-sur-Mer i La Ciotat.

Źródło: Radio ZET/Wikipedia