Radio ZET
Rozrywka
Kultura
Znalazł rażące nieścisłości w "Lalce". Bolesław Prus się pomylił?

Znalazł rażące nieścisłości w "Lalce". Bolesław Prus się pomylił?

Patrycja Orzeł

3 min. czytania

17.09.2026 10:31

"Lalka" Bolesława Prusa to jedna z najważniejszych powieści w historii polskiej literatury. Od lat oceniają ją i dogłębnie analizują zarówno czytelnicy, krytycy oraz badacze literatury. Ci ostatni przez lata wskazywali na różne błędy, które można znaleźć w treści powieści. Zdaniem niektórych dzieło Prusa pełne jest rażących niekonsekwencji.

Z tego artykułu dowiesz się:

Jakie niekonsekwencje można znaleźć w "Lalce" Bolesława Prusa?
Jakie sprzeczności dotyczą życia Wokulskiego i pozostałych bohaterów?
Czy błędy w "Lalce" były celowym zabiegiem autora?

Redakcja poleca

Ojciec Marka Kondrata też zagrał w „Lalce”. Nie każdy w Polsce dziś to pamięta

"Lalka" nie jest wolna od błędów?

Znów jest głośno o "Lalce" - nowa serialowa adaptacja Netflixa oraz nadchodząca ekranizacja filmowa sprawiły, że wielu czytelników ponownie sięgnęło po książkowy oryginał. Powieść Bolesława Prusa wielu Polaków poznaje już w czasach szkolnych, często jednak dopiero w dorosłości jesteśmy w stanie docenić jej wielkość oraz znaczenie.

Bardzo trudny quiz z "Lalki" - zdobędziesz minimum 50 proc. punktów? Resztę artykułu znajdziesz pod quizem...

Quiz: Arcytrudny quiz z "Lalki". Tylko dla prawdziwych prymusów

1/10 Z jakiego zesłania powrócił Stanisław Wokulski?

Z Syberii

Z Kaukazu

Z Kazachstanu

Powieść Bolesława Prusa przez lata była analizowana niemal pod każdym możliwym kątem. Nie oznacza to jednak, że udało się wyjaśnić wszystkie pojawiające się w niej sprzeczności. Ludwik Grzeniewski, badacz twórczości Prusa, zwrócił uwagę na kilka zadziwiających niekonsekwencji w fabule. Czy Bolesław Prus wydał swoją historię z błędami?

Redakcja poleca

Mężczyzna i kobieta w stylowych, historycznych strojach, na tle nieba.

Kadry z nowej "Lalki" robią wrażenie. Tak się zapowiada wyczekiwana ekranizacja

Na zdjęciu widać mężczyznę z okularami, o siwych włosach i wąsach, w niebieskiej koszuli.

Powieść noblisty to arcydzieło literatury. Adaptacja zdobyła Złotą Palmę i Oscara

Mówią, że to "adaptacja nieistniejącej książki Kinga". Przerażający horror znajdziesz na Netflix

Czujni czytelnicy "Lalki" dostrzegli kilka nieścisłości

"Lalka" była publikowana w odcinkach, a Prus pisał ją na bieżąco. Sam autor zapewniał, że nie wpłynęło to na jego pracę, ponieważ temat, kompozycję i materiały do książki przygotowywał przez kilka lat. Grzeniewski wskazywał jednak, że brak osoby nadzorującej cały proces mógł przyczynić się do powstania niekonsekwencji.

Jednym z ciekawszych przykładów jest mieszkanie Wysockich. Podczas rozmowy na ulicy Radnej Wokulski dowiaduje się, że furman mieszka właśnie tam, w niskiej lepiance. Później bohater, polecając Mariannie zamieszkać u Wysockich, wskazuje jednak Tamkę jako miejsce zamieszkania furmana. Pojawia się również kolejny problem. Węgiełek wprowadza się do Wysockiego "na górę", co sugeruje, że rodzina zajmowała piętrowe mieszkanie. W powieści nie ma natomiast informacji o przeprowadzce.

Uważny czytelnik może zauważyć również inną osobliwą pomyłkę. Lokaj Krzeszowskich początkowo nazywa się Konstanty, a później zostaje Leonem. Niejasne pozostaje także jego miejsce zamieszkania.

Niekonsekwencje dotyczą także samego Wokulskiego. Rzecki i główny bohater wspominają, że żona często zabierała go do kościoła. Tymczasem przed kościołem Karmelitów Wokulski stwierdza, że od dawna nie był na nabożeństwie i pamięta właściwie tylko swój ślub oraz pogrzeb żony.

Różne są również przedstawione przyczyny jego małżeństwa z wdową po Minclu. Jedna wersja wskazuje na porzucenie romantycznych ideałów, druga - na trudną sytuację materialną i groźbę nędzy.

Redakcja poleca

Pisarz komentuje źle przyjętą adaptację Netflixa: "Nie pozwólmy, by nas to zatrzymało"

Kilkadziesiąt arcydzieł, wiele ekranizacji. Legendarny polski pisarz urodził się 179 lat temu

Dwa portrety mężczyzn w formalnych ubraniach, z okularami i zarostem, w sepia.

Quiz. Reymont czy Prus? Wiesz, kto to napisał? Dopasuj utwór do autora

Błędy czy celowy zabieg Prusa?

Sam Bolesław Prus odpierał zarzuty dotyczące niekonsekwencji fabularnych. Tłumaczył, że sprzeczne informacje przekazywane przez bohaterów mogły być zamierzonym zabiegiem. Czytelnik nie zawsze ma dostęp do obiektywnej prawdy - poznaje wydarzenia także przez plotki, wspomnienia i opinie poszczególnych postaci.

Biorąc to pod uwagę część niekonsekwencji można uznać za zwykłe przeoczenia, ale inne mogą być świadomym sposobem budowania niepewności. To właśnie sprawia, że "Lalka" nawet po latach pozostaje powieścią, która potrafi zaskoczyć czytelnika.