Radio ZET
Rozrywka
Kultura
To od tej książki się zaczęło. Czytała to cała Polska Ludowa

To od tej książki się zaczęło. Czytała to cała Polska Ludowa

Weronika Paliczka

3 min. czytania

15.03.2026 14:04

Polacy kochają tę serię powieści. Nie każdy pamięta jednak, od czego zaczęła się wielotomowa opowieść, która zachwycała czytelników w czasach PRL-u. Dziś to klasyka rodzimej literatury.

Młoda kobieta z krótkimi włosami czyta książkę w bibliotece, otoczona regałami pełnymi książek.

Z tego artykułu dowiesz się:

Jaki tytuł początkowo nosiła uwielbiana przez Polaków powieść.
O czym opowiada fabuła powieści.
W jakich krajach można było przeczytać literackie arcydzieło.

Kto jest autorem uwielbianej powieści?

Polacy kochają tę książkę. "Wyspa Złoczyńców" to jedna z najbardziej znanych powieści przygodowych dla młodzieży w polskiej literaturze powojennej. Książka autorstwa Zbigniewa Nienackiego ukazała się po raz pierwszy w 1964 roku i zapoczątkowała popularny cykl o przygodach Pana Samochodzika - historyka sztuki, a zarazem detektywa-amatora, który z czasem stał się jedną z najbardziej rozpoznawalnych postaci literatury młodzieżowej w Polsce. W późniejszych wydaniach powieść funkcjonowała także pod tytułem "Pan Samochodzik i Wyspa Złoczyńców”.

Rozwiąż quiz, w którym pytamy o pisarzy z czasów PRL-u. Jesteś mistrzem, jeśli zgarniesz 100 proc. punktów! Dalszą część artykułu znajdziesz pod quizem...

Quiz: Najsławniejsi pisarze PRL. Jak dobrze pamiętasz ich książki?

1/14 Druga część książki "Ten obcy" powieści Ireny Jurgielewiczowej nosi tytuł:

"Inna?"

"Znany"

"Nowa"

Już w pierwszej części serii czytelnicy poznają genezę niezwykłego pojazdu głównego bohatera, od którego wziął się jego charakterystyczny przydomek. Tomasz, bo tak naprawdę nazywa się Pan Samochodzik, dziedziczy po swoim ekscentrycznym wujku-wynalazcy garaż wraz z niecodziennym samochodem. Sprzedaje sam budynek, ale zachowuje przechowywaną w nim amfibię – pojazd jednocześnie szybki na drodze i zdolny do pływania. Maszyna, choć wyjątkowo brzydka, okazuje się niezwykle funkcjonalna i w kolejnych tomach cyklu wielokrotnie pomaga bohaterowi w rozwiązywaniu zagadek.

O czym opowiada fabuła kultowej książki?

Akcja powieści rozgrywa się latem 1961 roku i obejmuje zaledwie kilka tygodni - od końca czerwca do połowy lipca. Wydarzenia toczą się w okolicach fikcyjnej wsi Antoninów, położonej niedaleko Wisły, kilkanaście kilometrów od Ciechocinka. Pan Samochodzik przybywa tam, by odnaleźć zbiory sztuki należące niegdyś do dziedzica Dunina, które podczas wojny zostały ukryte, by uchronić je przed zniszczeniem lub rabunkiem.

Szybko okazuje się jednak, że tajemnicze skarby ktoś już odnalazł i przeniósł w inne miejsce, a teraz próbuje je sprzedać. Trop prowadzi do osób powiązanych z dawną bandą przestępczą działającą w okolicy jeszcze kilkanaście lat wcześniej. Poszukiwania stopniowo przeradzają się w pełną przygód i zwrotów akcji detektywistyczną historię, w której ważną rolę odgrywają również harcerze z pobliskiego obozu, pomagający bohaterowi w śledztwie.

Ciekawym elementem fabuły jest także wątek naukowy. W pobliżu miejsca wydarzeń obozują bowiem badacze zajmujący się antropologią, a ich obecność wprowadza do historii dodatkowy kontekst i kolejne tropy prowadzące do rozwiązania zagadki. Popularność powieści sprawiła, że już rok po jej premierze doczekała się ekranizacji. W 1965 roku na ekrany kin trafił film "Wyspa Złoczyńców", który jeszcze bardziej utrwalił popularność bohatera wśród młodych odbiorców.

Na jakie języki przetłumaczono "Wyspę Złoczyńców"?

Książka była wielokrotnie wznawiana w kolejnych dekadach przez różne wydawnictwa i do dziś pozostaje jedną z najczęściej przypominanych części cyklu o Panu Samochodziku. Jej popularność przekroczyła także granice Polski - powieść doczekała się między innymi wydań w języku ukraińskim oraz słowackim. Dzięki temu historia o tajemniczym samochodzie, wakacyjnej przygodzie i poszukiwaniu zaginionych skarbów wciąż trafia do nowych pokoleń czytelników.

Źródło: Radio ZET/ Wikipedia