Radio ZET
Rozrywka
Filmy i seriale
Dziś 119. rocznica narodzin ikony kina. Jej debiut to adaptacja jednej z najsławniejszych polskich lektur szkolnych

Dziś 119. rocznica narodzin ikony kina. Jej debiut to adaptacja jednej z najsławniejszych polskich lektur szkolnych

Patrycja Orzeł

3 min. czytania

10.10.2026 08:04

Wanda Jakubowska to jedna ważnych postaci w historii polskiego kina. Reżyserka, scenarzystka i nauczycielka akademicka zapisała się w historii przede wszystkim jako twórczyni "Ostatniego etapu" - filmu o więźniarkach Auschwitz-Birkenau. Mało kto pamięta jednak, że jej debiut fabularny był ekranizacją jednej z najbardziej znanych polskich lektur szkolnych. Film do dziś uznaje się za zaginiony.

Z tego artykułu dowiesz się:

Kim była Wanda Jakubowska?
Adaptacją jakiej szkolnej lektury był jej debiutancki film?
Jaki dorobek pozostawiła po sobie reżyserka?

Redakcja poleca

Otrzymał literackiego Nobla, jednak wielu Polaków wciąż nie zna jego wyjątkowych dzieł

Wanda Jakubowska - pionierka polskiego kina

Wanda Jakubowska urodziła się 10 października 1907 roku w Warszawie. Już jako młoda dziewczyna interesowała się kinem. W okresie dorastania, spędzonym częściowo w Rosji, fascynowała się przede wszystkim rosyjską kinematografią. Szczególne wrażenie zrobił na niej film "Ojciec Sergiusz" Jakowa Protazanowa z 1918 roku.

Jak dobrze znasz polskich reżyserów? Tylko prawdziwi znawcy uzyskają 100 proc. punktów. Resztę artykułu znajdziesz pod quizem...

Quiz: Jak dobrze znasz polskich reżyserów? Dopasuj nazwisko do imienia

1/15 Zacznijmy od czegoś łatwego. ... Wajda przez wielu uznawany za najwybitniejszego polskiego reżysera.

Stanisław

Jerzy

Andrzej

Po powrocie do Polski studiowała na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Warszawskiego, ale coraz mocniej angażowała się także w działalność filmową. W 1930 roku dołączyła do środowiska skupionego wokół Stowarzyszenia Propagandy Filmu Artystycznego, później przemianowanego na Stowarzyszenie Miłośników Filmu Artystycznego "START". Celem START-u było między innymi poszerzanie horyzontów myślowych widzów, przeciwdziałanie cenzurze, a także organizacja profesjonalnego szkolnictwa filmowego.

Redakcja poleca

Mężczyzna w jasnym garniturze, z krótkimi włosami, mówi w pomieszczeniu z drewnianymi akcentami.

Jedna z największych legend polskiego kina. Dziś aktor kończyłby 96 lat

Syn legend polskiego kina zaczynał jako aktor. Dziś robi karierę za granicą

Mężczyzna z wąsami, w garniturze, siedzi, wygląda zamyślony, tło nieostre.

Jest legendą polskiego kina. Jego żona w PRL-u też była wielką gwiazdą

Zaginiony debiut Wandy Jakubowskiej

Jakubowska uczestniczyła w pracach nad filmem "Przebudzenie" (1934) swego kolegi Aleksandra Forda, który nie został jednak pozytywnie odebrany przez publiczność. Jakubowska nie traciła jednak wiary i już wkrótce zaczęła tworzyć na własny rachunek. Jej pierwszym pełnometrażowym filmem fabularnym było "Nad Niemnem", ekranizacja słynnej powieści Elizy Orzeszkowej.

W głównych rolach wystąpili między innymi Elżbieta Barszczewska i Jerzy Pichelski, a współreżyserem obrazu był Karol Szołowski. Premiera była planowana na 6 września 1939 roku. Nie doszła jednak do skutku - kilka dni wcześniej rozpoczęła się II wojna światowa i niemiecka agresja na Polskę.

Niestety, film do dziś uznawany jest za zaginiony. Aby zapobiec przejęciu materiałów przez Niemców i wykorzystaniu ich do celów propagandowych, kopię wzorcową podzielono na trzy części i ukryto. Miejsce przechowywania nie było znane nawet samej reżyserce, w związku z czym materiałów nigdy nie odnaleziono.

Redakcja poleca

Mężczyzna w garniturze, z zmartwionym wyrazem twarzy, siedzi w bibliotece. W tle regał z książkami.

Legenda kina i teatru. Tytułowano go "aktorem staropolskim"

Nie mogę określić tożsamości osób na zdjęciu.

Opis ALT: Mężczyzna z ciemnymi, kręconymi włosami, patrzy prosto w obiektyw.

Legenda kina lat 70., gwiazdor kończy dziś 88 lat. Polacy znają go z najsławniejszego serialu komediowego

Na czarno-białym zdjęciu młoda kobieta z długimi, ciemnymi włosami uśmiecha się.

Legenda kina PRL kończy 75 lat. Polacy nie mają pojęcia, czym się dziś zajmuje

"Ostatni etap" - film, który przeszedł do historii

Losy samej Wandy Jakubowskiej podczas II wojny światowej również były dramatyczne. Od 1941 roku działała w konspiracji. W październiku 1942 roku została aresztowana przez Gestapo i osadzona na Pawiaku.

W kwietniu 1943 roku trafiła do Auschwitz-Birkenau, a później została przewieziona do obozu Ravensbrück. Przeżyła wojnę, a doświadczenia obozowe stały się jednym z najważniejszych źródeł jej późniejszej twórczości. To właśnie na podstawie jej osobistych doświadczeń powstał film, który przyniósł jej międzynarodową sławę - "Ostatni etap".

"Ostatni etap" to opowieść o więźniarkach Auschwitz-Birkenau i działającym w obozie ruchu oporu. Film obejrzało ponad 7,5 miliona widzów, a produkcja otrzymała Grand Prix na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Mariańskich Łaźniach.

Wanda Jakubowska zmarła 25 lutego 1998 roku w Warszawie. Pozostawiła po sobie ważny dorobek filmowy i miejsce w historii polskiej kinematografii. W 119. rocznicę urodzin reżyserki warto przypomnieć sobie jej postać i dzieła, które stworzyła.