Niezwykła adaptacja „Hamleta” w Katowicach. „Piyrsze literackie tumaczynie”

W jakim języku powstała nowa wersja "Hamleta"?

"Nie bądź skorym myśli wprowadzać w słowa, a zamiarów w czyny” - przestrzegał Szekspir całe wieki temu. Twórcy Teatru Śląskiego postanowili jednak pójść dokładnie odwrotną drogą. Myśli przełożyli na słowa - i to słowa śląskie - a zamiary przekuli w sceniczne działanie. Tak powstała "Tragedyjo Hamleta, ksiyncia Dynymarku”, czyli pierwszy literacki przekład jednego z najważniejszych dramatów świata na język śląski.

Rozwiąż quiz, w którym pytamy o lektury szkolne. Jesteś mistrzem, jeśli zgarniesz 100 proc. punktów! Dalszą część artykułu znajdziesz pod quizem...

Na Dużej Scenie, zwanej tu przewrotnie Srogą Biną, widzowie usłyszą historię doskonale znaną, ale opowiedzianą na nowo. Hamlet przemówi godką, Ofelia będzie tropiona, a Poloniusz - jak przystało na klasyczną tragedię - znów odegra swoją rolę w ciągu zdarzeń prowadzących do nieuchronnego finału. Szekspirowska opowieść o władzy, zdradzie, szaleństwie i miłości zyska tym samym nowy wymiar, nie tracąc przy tym nic ze swojej uniwersalności.

Redakcja poleca

Poznajecie tego chłopczyka? Dziś jest jedną z największych gwiazd w Polsce

Pisarka została kobietą roku magazynu Vogue. Polacy chętnie czytają jej bestsellery

7 genialnych cytatów Stanisława Lema, które zmienią twój sposób widzenia

Co o "Tragedyjo Hamleta, ksiyncia Dynymarku" mówią aktorzy?

Dla aktorów udział w tym projekcie ma również wymiar osobisty. "To jest mój pierwszy język. Bardziej organiczny. Darek Chojnacki kiedyś powiedział, że jak dostaje tekst po polsku, to musi się najpierw zastanowić, a potem mówić. Że to nie jest takie prosto z serca. Dla mnie po śląsku jest naturalnie, jest super” - podkreśla Paweł Kempa, odtwórca roli Hamleta. Jego słowa pokazują, że śląszczyzna nie jest jedynie środkiem wyrazu, lecz także nośnikiem autentycznych emocji.

Podobne odczucia towarzyszyły pracy nad spektaklem Ewelinie Adamskiej-Porczyk, która wciela się w Ofelię. "Pamiętam, jak Robert nagrał mi przetłumaczony fragment i mówi ‘Ewelinka, zobacz sobie, jak to brzmi, jak się z tym czujesz’ i ja mu wtedy odpisałam: ‘Robercie, to brzmi przepięknie, niczego się nie bój’” - wspomina aktorka. Jej reakcja najlepiej oddaje, jak naturalnie i poetycko może brzmieć śląski w zetknięciu z klasyką.

Dlaczego przekład arcydzieła Szekspira na śląski stanowił ogromny problem?

Za przekład odpowiada Mirosław Syniawa, który podjął się zadania wyjątkowo wymagającego. Szekspir słynął z językowej kreatywności - wprowadził do angielszczyzny około 1700 nowych słów i operował imponującym zasobem leksykalnym. Tym razem tłumaczenie powstało bezpośrednio z języka angielskiego na śląski, co dodatkowo podniosło poziom trudności. "Czasami było z tym trudno, jako że na przykład takie proste słowo, jak ‘fine’ w języku Szekspira ma 9 znaczeń rzeczownikowych i 3 przymiotnikowe. On się tym językiem bawi i trzeba było znaleźć słowa, którymi też można się bawić” - tłumaczy Syniawa.

Dlaczego "Tragedyjo Hamleta, ksiyncia Dynymarku” jest szczególnie ważna dla Śląska?

Reżyser spektaklu Robert Talarczyk podkreśla jednak, że przedsięwzięcie nie ma charakteru manifestu ani prowokacji. "Żeby państwo wiedzieli: to nie jest nic przeciwko nikomu. Ani to nie jest wielka chwała, ani wielki wstyd. To jest nasz obowiązek. Po prostu my od lat pracujemy w tak zwanej śląskości i przyszedł czas na Hamleta. I to robimy” - zaznacza. W podobnym tonie dodaje: "Nie jest to ani powód do szczególnej dumy, ani tym bardziej do wstydu (…) To nie manifest ani krzyk rozpaczy: to obowiązek, który spełniamy wobec ziemi, na której wyrośliśmy”.

Spektakl powstaje w szczególnym momencie - w czasie, gdy wciąż toczą się dyskusje na temat uznania śląskiego za język regionalny. W tym kontekście teatralna realizacja klasyki nabiera dodatkowego znaczenia. Staje się nie tyle deklaracją, ile naturalnym krokiem w budowaniu współczesnej kultury śląskiej - kultury świadomej swoich korzeni i pozbawionej kompleksów.

"Tragedyjo Hamleta, ksiyncia Dynymarku” to zatem nie tylko adaptacja dramatu, lecz także spotkanie tradycji z nowoczesnością. To próba odpowiedzi na pytanie, co może wyniknąć ze zderzenia "starego Śląska” z nowym językiem opowieści. Jedno jest pewne – historia o władzy, zemście i moralnych dylematach ma szansę wybrzmieć dziś jeszcze mocniej.

Światowa prapremiera spektaklu odbyła się 15 maja. Na scenie zobaczymy między innymi Pawła Kempę jako Hamleta, Ewelinę Adamską-Porczyk w roli Ofelii, Marcina Gawła jako Klaudiusza oraz Barbarę Lubos-Rokitę jako Gertrudę. W obsadzie znaleźli się także Dariusz Chojnacki, Grażyna Bułka, Piotr Bułka i wielu innych aktorów, którzy wspólnie tworzą wielowymiarowy, sceniczny świat tej niezwykłej adaptacji. Czy śląski Hamlet stanie się nowym rozdziałem w historii teatru? Odpowiedź poznamy już wkrótce.

Źródło: Radio ZET/Teatr Śląski/TVP 3 Katowice