Zasłynął w najważniejszych polskich filmach, ale dziś mało Polaków pamięta tego aktora

Jakie wykształcenie miał zapomniany polski aktor?

W trudnych wojennych czasach oraz późniejszym okresie PRL-u Polacy szukali rozrywki, która pomogłaby im w oderwaniu się od własnych problemów. Artyści, w tym aktorzy, dbali o to, aby grając na deskach teatrów, w filmach oraz serialach dostarczać szerokiego wachlarza emocji - od radości do przejmującego smutku, przez złość, lęk czy zmieszanie. W tamtym czasie wiele polskich gwiazd doczekało się rozwoju kariery oraz znacznego wzrostu popularności. Choć współcześnie część z nich odeszła w zapomnienie, trudno jest zignorować ich wkład w rozwój kultury. 

Rozwiąż quiz, w którym pytamy o aktorów z czasów PRL-u. Jesteś mistrzem, jeśli zgarniesz 100 proc. punktów! Dalszą część artykułu znajdziesz pod quizem...

Quiz: Poznasz aktorów po kadrze? Dzieci PRL komplet punktów zdobędą w mgnieniu oka

1/15 Aktor ze zdjęcia to oczywiście

Roman Wilhelmi

Zbigniew Cybulski

Bohdan Łazuka

Dalej

Jednym z aktorów, o którym obecnie pamięta się nieco mniej, choć jeszcze kilka dekad temu uznawany był za jednego z najlepszych w swoim fachu, jest Jan Świderski. Gwiazdor dorastał w Józefowie, gdzie jego ojciec pracował w miejscowej cukrowni. Przyszły aktor najpierw uczył się w Prywatnej Szkole Powszechnej Towarzystwa Szkoły Mazowieckiej przy ul. Klonowej 16 w Warszawie, a następnie w Państwowym Gimnazjum im. Adama Mickiewicza, w którym złożył egzamin maturalny. Pod naciskiem ojca rozpoczął w 1935 roku studia prawnicze na Uniwersytecie Warszawskim, jednak ostatecznie poświęcił się sztuce - w 1938 ukończył Wydział Sztuki Aktorskiej Państwowego Instytutu Sztuki Teatralnej w Warszawie, a w 1948 także Wydział Reżyserski Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Łodzi. Jego debiut sceniczny miał miejsce w Teatrze Polskim w Poznaniu, gdzie występował przez jeden sezon.

Czym zajmował się Jan Świderski po zakończeniu II wojny światowej?

Polski gwiazdor przeżył trudny czas II wojny światowej. W czasie trwania największego konfliktu zbrojnego w historii ludzkości aktor, wspólnie z Lidią Zamkow, prowadził konspiracyjny teatrzyk w Krakowie. Po zakończeniu wojny Jan Świderski grał na scenach teatrów w Białymstoku, Lublinie i Łodzi. Od sezonu 1949/1950 aż do śmierci był związany z warszawskimi teatrami: Polskim, Domu Wojska Polskiego, Dramatycznym oraz Ateneum. Aktor zajmował się także reżyserią teatralną. Był cenionym pedagogiem, wychowawcą wielu pokoleń aktorów – profesorem nadzwyczajnym od 1949 roku, a zwyczajnym od 1964. Od 1948 wykładał w łódzkiej, a później w warszawskiej szkole teatralnej. W latach 1952–1963 pełnił funkcję prorektora Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Warszawie.

W swojej karierze filmowej Jan Świderski stworzył szereg różnorodnych ról. W "Zakazanych piosenkach”  Leonarda Buczkowskiego wcielił się w Ryszarda, ukochanego Haliny, a w "Mieście nieujarzmionym” zagrał radzieckiego majora. W dramacie "Pierwsze dni” pojawił się jako szef bandy, natomiast w filmie "Kariera” jako Stanisław Karwowski. W "Ósmym dniu tygodnia” wystąpił jako dziennikarz, w "Domu bez okien” jako iluzjonista Kleberg, a w "Troje i las” jako gajowy Stanisław Romczak. W "Daleka jest droga” zagrał dowódcę pułku, w "Popiołach” Andrzeja Wajdy artysta wcielił się w postać generała Michała Sokolnickiego, a w "Kochankach z Marony” - Horna, kierownika szkoły. W kultowej komedii "Jak rozpętałem drugą wojnę światową” wcielił się w Letoux, kapitana Legii Cudzoziemskiej (w drugiej części trylogii). W późniejszych latach zagrał między innymi Henryka w "Spirali”, pastucha Teodora w "Pełni” oraz Tomasza w "Pożegnaniu cesarzy”.

Jakimi odznaczeniami nagrodzono Jana Świderskiego?

W ciągu swojej wybitnej kariery artystycznej Jan Świderski otrzymał wiele prestiżowych wyróżnień i odznaczeń. Uhonorowano go między innymi Orderem Sztandaru Pracy I klasy, Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą, Krzyżem Oficerskim oraz Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, a także Złotym Krzyżem Zasługi. Otrzymał Medale 10-lecia, 30-lecia i 40-lecia Polski Ludowej, Brązowy Medal „Za Zasługi dla Obronności Kraju”, Odznakę 1000-lecia Państwa Polskiego, tytuł "Zasłużony dla Kultury Narodowej”, odznakę "Zasłużony Działacz Kultury”, a także Złote Odznaki honorowe "Za Zasługi dla Warszawy” i "Zasłużony Białostocczyźnie”.

Gwiazdora z czasów PRL-u wielokrotnie nagradzano również za osiągnięcia artystyczne - zdobył między innymi Państwową Nagrodę Artystyczną III stopnia, kilka Nagród Państwowych (w tym dwukrotnie I stopnia), liczne wyróżnienia Komitetu do Spraw Radia i Telewizji, nagrody festiwalowe w Olsztynie, Przemyślu i Wrocławiu, dwukrotny "Złoty Ekran”, a także Nagrodę Miasta Stołecznego Warszawy za wkład w rozwój kultury. Jego kreacje aktorskie w teatrze, filmie, radiu i telewizji były wielokrotnie podkreślane jako wybitne i przełomowe.

Jan Świderski, zapomniany polski aktor, zagrał w wielu klasycznych produkcjach PRL, takich jak 'Jak rozpętałem drugą wojnę światową', 'Zakazane piosenki' czy 'Popioły' Andrzeja Wajdy.

Źródło: Radio ZET/ Wikipedia