Radio ZET
Rozrywka
Filmy i seriale
Zaginione dzieło polskiego kina. Przy tej adaptacji osobiście pracował polski noblista

Zaginione dzieło polskiego kina. Przy tej adaptacji osobiście pracował polski noblista

Martyna Zielonka

3 min. czytania

28.09.2025 16:09

„Chłopi” to jedna z najpopularniejszych polskich powieści. Dzieło Władysława Reymonta, za które pisarz otrzymał Literacką Nagrodę Nobla, doczekało się aż trzech ekranizacji. Mało kto wie, że w 1922 roku, jako pierwszy, na potrzeby filmu zaadaptował je Eugeniusz Modzelewski. Produkcja powstała przy udziale samego autora literackiego pierwowzoru, a w głównego bohatera wcielił się słynny przedwojenny aktor – Mieczysław Frenkiel. Obraz nie zachował się do dziś.

Z tego artykułu dowiesz się:

Władysław Reymont, jako drugi Polak w historii, otrzymał Literacką Nagrodę Nobla.
Akademia Szwedzka nagrodziła pisarza za powieść „Chłopi”.
Utwór po raz pierwszy zekranizowano w 1922 roku.

„Chłopi”. Powieść warta Nobla

„Chłopi” – powieść społeczno-obyczajowa Władysława Reymonta, została opublikowana w odcinkach w latach 1902-1908 w „Tygodniku Ilustrowanym”. W formie książkowej ukazała się zaś w latach 1904-1909 w Warszawie w wydawnictwie Gebethner i Wolff. Utwór podejmuje tematykę chłopską. Akcja rozgrywa się we wsi Lipce i ukazuje dziesięć miesięcy życia mieszkańców miejscowości, wśród których znajduje się najbogatszy gospodarz – Maciej Boryna. Mężczyzna jest podwójnym wdowcem, ale zauroczony młodą i piękną sąsiadką – Jagną Paczesiówną – postanawia się pannie oświadczyć. Choć dziewczyna ani myśli o zamążpójściu, posłuszna matce, żądnej bogactwa, zgadza się zostać żoną szanowanego wdowca. To z kolei prowadzi do konfliktu w rodzinie Borynów. Antek, syn gospodarza, mimo że ma żonę i dzieci, podkochuje się w Jagnie, a z czasem wikła się z nią w romans…

Rozwiąż quiz o klasyce polskiej literatury. Jesteś mistrzem, jeśli zgarniesz 100 proc. punktów! Dalszą część artykułu znajdziesz pod quizem...

Quiz: Klasyka polskiej literatury - czy wiesz, z której książki pochodzi ten fragment?

1/10 "Bo serce nie sługa, nie zna, co to pany, I nie da się przemocą okuwać w kajdany."

"Przedwiośnie" Stefan Żeromski

"Pan Tadeusz" Adam Mickiewicz

"Noce i dnie" Maria Dąbrowska

Władysław Reymont za swoją powieść, jako drugi Polak (po Henryku Sienkiewiczu), został nagrodzony Literacką Nagrodą Nobla. Wyróżnienie otrzymał jednak dopiero w 1924 roku, zaledwie kilka miesięcy przed swoją śmiercią. Ze względu na chorobę, nie zdołał odebrać nagrody osobiście. „Za wybitny epos narodowy” – napisała w uzasadnieniu wyboru Akademia Szwedzka. Sam artysta, choć głęboko poruszony i dumny, widział w tym wydarzeniu głównie ironię losu. „Okropne! Nagroda Nobla, pieniądze, sława wszechświatowa i człowiek, który bez zmęczenia wielkiego nie potrafi się rozebrać. To istna ironia życia. Urągliwa i prawdziwie szatańska” – pisał w jednym z listów do przyjaciół.

Oszołomiony jestem tą niespodzianką. Odszedłem wewnętrznie od świata i spraw jego. Marzyłem jeno o ciszy i możliwości spokojnego pracowania jako największym szczęściu. A tu naraz otwierają się wielkie drzwi rozgłosu - dodawał.

Ekranizacje „Chłopów”

O powieści artysty w niektórych kręgach było jednak głośno dużo wcześniej niż gruchnęły wieści o Nagrodzie Nobla. Już w 1922 roku książka zainspirowała Eugeniusza Modzelewskiego, który zdecydował się zaadaptować ją na potrzeby swojego filmu. Nad ekranizacją arcydzieła pracował razem z Władysławem Reymontem, jednak jak czytamy na stronie filmpolski.pl, „liczne skróty i przeróbki oddaliły jednak efekt ekranowy od pierwotnych zamierzeń”. Krytycy chwalili jedynie kreację Mieczysława Frenkla (Maciej Boryna), dla którego rola w filmie była ekranowym debiutem. Produkcja niestety nie zachowała się do dzisiaj.

Zdecydowanie lepsze recenzje zebrały kolejne dwie ekranizacje „Chłopów”. W 1972 roku Jan Rybkowski zrealizował serial o losach Borynów (rok później pojawiła się też kinowa wersja), a w 2023 roku słynną historię w animowanej wersji pokazali DK Welchman i Hugh Welchman. Obraz był polskim kandydatem do Oscara w kategorii najlepszy film międzynarodowy.

Fot.

Źródło: Radio ZET/Wikipedia/Film Polski