Radio ZET
Rozrywka
Filmy i seriale
Władze PRL zakazały tego filmu na 3 lata. Opowiadał o pewnych ludziach

Władze PRL zakazały tego filmu na 3 lata. Opowiadał o pewnych ludziach

Maria Orava

2 min. czytania

20.10.2025 20:24

Takich filmów w historii polskiego kina jest niestety wiele. Czym były “półkowniki” i dlaczego ta produkcja z okresu PRL-u może zostać uznana za całkiem szczęśliwą?

Kadr z filmu "Był jazz", 1981 r., reż. F. Falk

Z tego artykułu dowiesz się:

Czym w PRL-u były “półkowniki”?
Jak długo ocenzurowane filmy leżały na półkach?
O czym opowiadał film “Był jazz”?

Co to “półkowniki”?

“Półkowniki” (tak, “ó” jest tu celowe) to produkcje z okresu PRL, które z jakichś powodów zostały ocenzurowane przez przedstawicieli ówczesnej władzy, przez co musiały trafić na półkę, by poczekać “na lepsze czasy”. Proces był często poprzedzony ostrymi negocjacjami z cenzorami na temat tego, co twórcy powinni ich zdaniem zmienić w swoim dziele, a jeśli odmówili współpracy, było to niemożliwe lub poprawki okazały się niewystarczające, produkcja trafiała na wspomniane już wyżej półki. I niestety nie było pewne, jak długo będzie na nich leżeć i czy w ogóle kiedykolwiek ujrzy światło dzienne.

Jak dobrze znasz seriale z okresu PRL? Dalszą część artykułu znajdziesz pod quizem.

Quiz: Kultowe seriale PRL. Połączysz tytuł z reżyserem?

1/15 "Czterdziestolatek"

Jerzy Gruza

Andrzej Wajda

Jerzy Kawalerowicz

Uczucie związane z wysyłaniem swoich dzieł do komnaty zapomnienia bardzo dobrze znał na przykład Stanisław Bareja. Twórca kultowych komedii w polskiej kinematografii jest wręcz ikoną walki z PRL-owską cenzurą, ale o tym więcej przeczytacie tutaj: Z dwóch filmów powstała kultowa komedia. Bareja dostał po niej zawału.

Ile lat produkcje mogły leżeć na półkach? To zależy. “Ósmy dzień tygodnia” Aleksandra Forda na premierę w polskich kinach czekał aż 25 lat. “Życie raz jeszcze” Morgensterna 20, a “Kwiat paproci” Butrymowicza 37, ale to dlatego, że przez wiele lat uważano, że to produkcja zaginiona. Wiele “półkowników” faktycznie zaginęło. Jeśli któreś ujrzały światło dzienne, to najwięcej premier odbyło się w 1983 i 1989 roku.

O czym jest film “Był jazz”?

Dziś jednak o produkcji Feliksa Falka “Był jazz”. Film oczywiście “półkownikował”, jednak na tle wspomnianych wyżej produkcji miał to szczęście, że trwało to zaledwie trzy lata. Film opowiada historię łódzkiego zespołu jazzowego “Melomani”. W produkcji wystąpili doskonale znani nam dziś aktorzy, w których skład wchodzą między innymi Michał Bajor, Andrzej Grabarczyk, Jerzy Gudejko, Wtold Pyrkosz, czy Piotr Machalica.

“Był sobie jazz” wyprodukowano w 1981 roku, jednak z powodu stanu wojennego odłożono jego premierę na potem. “Potem” trwało 3 lata, film w kinach pojawił się dopiero na początku kwietnia 1984 roku.

Źródło: Radio ZET/Wikipedia