Polacy często nie wiedzą, że to adaptacja. Ten kryminał zrobił wielki mistrz kina

Jaka powieść zainspirowała legendarnego amerykańskiego reżysera?

Niewiele osób pamięta dziś o produkcji, która w latach 60. ubiegłego wieku wywołała ogromne poruszenie zarówno wśród widzów, jak i krytyków. "Dotyk zła" to jeden z tych filmów, które z czasem przestały być tylko tytułem w filmografii, a stały się punktem odniesienia dla całego gatunku. Orson Welles - reżyser, scenarzysta i odtwórca jednej z głównych ról - stworzył dzieło mroczne, formalnie brawurowe i moralnie niejednoznaczne. Punktem wyjścia była napisana dwa lata wcześniej powieść "Badge of Evil" Whit Mastersona, jednak ekranowa wersja szybko nabrała wyraźnie autorskiego charakteru. U boku Wellesa wystąpili między innymi Charlton Heston, Janet Leigh, Joseph Calleia, Akim Tamiroff i Marlene Dietrich.

Rozwiąż quiz, w którym pytamy o reżyserów i ich filmy. Jesteś mistrzem, jeśli zgarniesz 100 proc. punktów! Dalszą część artykułu znajdziesz pod quizem...

Quiz: Rozpoznaj reżysera po jednym kadrze jego dzieła z PRL. Tylko mistrzowie zdobędą 15/15 [Quiz]

1/15 Kto wyreżyserował ten film?

Roman Załuski

Stanisław Bareja

Tomasz Chmielewski

Dalej

Orson Welles zadbał o to, aby widzowie od samego początku poznali jego geniusz. Już pierwsze ujęcie - trwający kilka minut, mistrzowsko skomponowany najazd kamery - zapowiada film o ambicjach wykraczających poza ramy gatunku. Welles wykorzystuje głębię ostrości, niskie kąty kamery i kontrastowe oświetlenie, budując klaustrofobiczną atmosferę moralnego rozkładu. Miasto staje się labiryntem cieni, a bohaterowie poruszają się w przestrzeni, która zdaje się sprzyjać zepsuciu. Muzyka Henry’ego Manciniego, łącząca jazz z rytmami afro-kubańskimi i meksykańskimi, podkreśla transgraniczny charakter opowieści i wzmacnia jej nerwowy rytm.

Redakcja poleca

W „M jak miłość" pojawiła się jako mała dziewczynka. Dziś nikt jej nie pozna

Netflix wrzucił dziś thriller, który wciągnie Polaków bez reszty. To będzie hit

Szalenie wysokie oceny nowego serialu HBO. To największy hit roku

Co doprowadziło do konfliktów między twórcami "Dotyku zła"?

Projekt powstał z inicjatywy wytwórni Universal-International, która w 1956 roku zdecydowała się zekranizować kryminał Mastersona. Producent Albert Zugsmith zatrudnił scenarzystę Paula Monasha, a do głównej roli zaangażowano Charltona Hestona. To właśnie Heston zaproponował, by reżyserię powierzyć Orsonowi Wellesowi - twórcy o reputacji genialnego wizjonera i trudnego partnera dla hollywoodzkich studiów.

Welles otrzymał możliwość wyreżyserowania filmu, zagrania jednej z kluczowych ról oraz przeredagowania scenariusza. Zdjęcia, realizowane na początku 1957 roku, przebiegały sprawnie. Problemy zaczęły się w montażowni. Studio, obawiając się zbyt eksperymentalnej formy i ponurego wydźwięku, odebrało Wellesowi kontrolę nad ostatecznym kształtem filmu. Produkcję przemontowano, uproszczono narrację i dokręcono dodatkowe sceny. W odpowiedzi reżyser sporządził słynne, 58-stronicowe memorandum, w którym scena po scenie opisał, jak jego zdaniem film powinien wyglądać. Dokument ten po latach stał się podstawą rekonstrukcji dzieła - i jednym z symboli walki autora z systemem studyjnym.

O czym opowiada "Dotyk zła"?

Akcja filmu rozgrywa się na pograniczu Stanów Zjednoczonych i Meksyku - przestrzeni symbolicznej, w której ścierają się nie tylko dwa państwa, ale także różne wizje sprawiedliwości. Wybuch bomby w samochodzie rozpoczyna śledztwo prowadzone przez kapitana policji Hanka Quinlana, w którego wciela się Welles. To postać monumentalna i odpychająca zarazem: doświadczony funkcjonariusz, obdarzony instynktem śledczym, lecz skłonny do manipulowania dowodami i przekonany o własnej nieomylności.

Przeciwstawia mu się meksykański prokurator Miguel Vargas (Charlton Heston), który stopniowo odkrywa, że za skutecznością Quinlana może kryć się systematyczne fałszowanie rzeczywistości. W tle pojawia się świat lokalnej przestępczości, z gangsterem "Wujkiem” Joe Grandim na czele, a prywatne życie Vargasa i jego żony Susie zostaje brutalnie wciągnięte w wir intryg. 

Z jakim odbiorem spotkał się "Dotyk zła"?

Historia recepcji "Dotyku zła" jest niemal tak dramatyczna jak sama fabuła. Film, początkowo przyjęty bez entuzjazmu, z czasem zyskał status arcydzieła. Zaraz po premierze amerykańska publiczność przyjęła produkcję chłodno, natomiast w Europie została dostrzeżona i nagrodzona. Z biegiem lat krytycy dokonali wyraźnej rewizji ocen. Dziś "Dotyk zła" uchodzi za jedno z najwybitniejszych osiągnięć późnego kina noir oraz jedno z najważniejszych dzieł w dorobku Wellesa. W 1993 roku film wpisano do Narodowego Rejestru Filmów USA, a w 1998 roku Walter Murch przeprowadził jego rekonstrukcję w oparciu o wskazówki zawarte w notatkach reżysera. Dziś wymienia się go wśród najwybitniejszych filmów noir w historii kina, podkreślając jego formalną odwagę, moralną ambiwalencję i sugestywną kreację Wellesa jako Quinlana - bohatera, który jednocześnie budzi grozę i współczucie.

"Dotyk zła" pozostaje świadectwem twórczej bezkompromisowości i jednym z najważniejszych przykładów kina, w którym styl staje się nośnikiem etycznego niepokoju. To film o władzy, uprzedzeniach i iluzji sprawiedliwości - i dlatego wciąż pozostaje aktualny.

Źródło: Radio ZET/ Wikipedia