Polacy zapomnieli o tym reżyserze. Jego filmy to prawdziwe arcydzieła PRL
Henryk Kluba u progu swojej kariery mocno interesował się aktorstwem. Na początku lat 50. występował w szkolnych produkcjach Romana Polańskiego, zdobywając cenne doświadczenie na planach filmowych. W 1958 roku ukończył Studia na Wydziale Reżyserii łódzkiej Szkoły Filmowej i sam rozpoczął podbój ekranów. Zrealizował w sumie kilkanaście filmów, w tym uznawane za perełkę polskiego kina "Słońce wschodzi raz na dzień".
Z tego artykułu dowiesz się:
- Jak Henryk Kluba rozpoczął swoją karierę w filmie.
- Które produkcje przyniosły mu uznanie widzów i krytyków.
- Dlaczego artysta zdecydował się porzucić karierę reżyserską.
Kariera reżyserska Henryka Kluby
Henryk Kluba urodził się w 1931 roku w Przystajni koło Częstochowy. Tuż po maturze studiował filologię klasyczną na Uniwersytecie we Wrocławiu i pracował jako dziennikarz. W międzyczasie kształcił się także w Studium Teatralnym przy Teatrze im. Mickiewicza w Częstochowie oraz... współpracował z Romanem Polańskim. Jako aktor debiutował w szkolnych filmach artysty (m.in. "Dwaj ludzie z szafą"). Karierę reżyserską rozpoczynał pod koniec lat 50., tuż po ukończeniu studiów w PWSF w Łodzi. Przez kilka lat pracował jako asystent reżysera, realizując produkcje u boku takich sław, jak Jerzy Skolimowski ("Walkower"), czy Janusz Morgenstern ("Życie raz jeszcze").
Rozwiąż test z polskich filmów. Tylko mistrz zdobędzie komplet punktów! Dalszą część artykułu znajdziesz pod quizem…
Quiz: Bez tych filmów nie ma polskiej kinematografii. Rozpoznasz je po kadrze?
W 1966 r. debiutował jako reżyser filmów fabularnych. Znawcy polskiego kina doskonale kojarzą jego pierwszy film - "Chudy i inni". Produkcja z Wiesławem Gołasem, Marianem Kociniakiem i Franciszkiem Pieczką w rolach głównych opowiada o życiu, pracy i przyjaźni grupy robotników, pracujących przy budowie mostu powstającej zapory wodnej. Jeden z nich, "Pryszczaty", podczas nocnego powrotu ze wspólnej libacji alkoholowej, strąca z mostu do rzeki dziennikarza. Poszukiwania trupa są bezowocne. Podczas dochodzenia w sprawie zaginięcia reportera żaden z nich nie zdradza winowajcy wypadku. Zrealizowany na podstawie scenariusza Wiesława Dymnego obraz przyciągnął uwagę krytyków i do dziś uznawany jest za jedno z najważniejszych dzieł w dorobku reżysera. "Klubie udało się nakreślić prawdziwy psychologicznie portret ludzi, którzy z przypadkowego zbiorowiska obieżyświatów i łapserdaków stają się grupą" – oceniali dzieło recenzenci.
Kadr z filmu \"Chudy i inni\"
Jeszcze lepsze oceny zebrał jednak kolejny obraz Kluby - "Słońce wschodzi raz na dzień". Akcja produkcji toczy się po II wojnie światowej w beskidzkiej wsi Odkrzask, gdzie dochodzi do konfliktu między władzą komunistyczną a miejscową ludnością na tle interpretacji prawa własności. Z powodu tematyki, ale także dość zawiłej fabuły, cenzura PRL początkowo blokowała emisję filmu. Produkcja trafiła na ekrany dopiero po pięciu latach - w 1972 roku, odnosząc spory sukces artystyczny. Kluba otrzymał kilka wyróżnień, w tym Nagrodę "za walory oryginalnego języka filmowego w filmie stanowiącym wybitne świadectwo ludowej mentalności" podczas Festiwalu Lubuskie Lato Filmowe.
Był wybitnym pedagogiem
Po nakręceniu kilku kolejnych filmów i seriali, w tym "Pięć i pół bladego Józka", "Opowieści w czerwieni" czy "Doktor Ewa", ceniony reżyser porzucił pracę za kamerą. „Moja kariera reżyserska została podcięta już po drugim filmie; nie przez władze bezpośrednio, tylko przez kolaudacje filmów (...) to była udręka, presja, wymuszanie zmian” - mówił w rozmowie z tygodnikiem "Sycyna". Później spełniał się przede wszystkim jako pedagog. Był pracownikiem naukowym PWSFTviT w Łodzi, dziekanem Wydziału Reżyserii i rektorem tej uczelni. W grudniu 1987 roku został mu nadany tytuł profesora nadzwyczajnego sztuki filmowej.
Henryk Kluba zmarł nagle 11 czerwca 2005 roku w pokoju hotelowym podczas 51. edycji festiwalu Filmów Amatorskich OKFA, gdzie przewodniczył obradom jury. Miał 74 lata.
Źródło: Radio ZET/ Wikipedia/dzieje.pl
![Kadr z filmu](https://s.eurozet.pl/cbz/2026/10/14/f3a3bb4a/2500348-179x101-fe3f71aaeb.png "Kadr z filmu "Godzilla"")
