Początkowo chciał zostać lekarzem. Zasłynął nietypową rolą

Czym w czasie wojny zajmował się gwiazdor minionej epoki?

Fani produkcji z czasów PRL-u być może kojarzą twarz aktora, który zasłynął jedną wypowiadaną kwestią. Jarema Stępowski przyszedł na świat 15 stycznia 1925 roku w Warszawie, w inteligenckiej rodzinie o szlacheckich korzeniach. Choć jego stryjem był wybitny aktor Kazimierz Junosza-Stępowski, sam nie planował kariery artystycznej - marzył o studiach medycznych. Te plany przekreślił wybuch II wojny światowej, która zmusiła go do walki o przetrwanie.

Rozwiąż quiz, w którym pytamy o aktorów i aktorki z czasów PRL-u. Jesteś mistrzem, jeśli zgarniesz 100 proc. punktów! Dalszą część artykułu znajdziesz pod quizem...

Quiz: Dzieci PRL 100% zdobędą w mgnieniu oka. Rozpoznaj po kadrze aktorkę i aktora

1/15 Aktorka ze zdjęcia to

Pola Raksa

Anna Dymna

Danuta Kowalska

Dalej

W czasie okupacji Jarema Stępowski utrzymywał się z dorywczych zajęć, między innymi pracował jako stajenny, a następnie prowadził skup szmat, butelek i złomu na ulicy Wroniej, w pobliżu bazaru na Kercelaku. Jak po latach wspominał, "Zwykła szmata, stając się odpadem bawełnianym, zyskiwała na wartości chyba nawet trzykrotnie. Wtedy nic się nie marnowało”. Współpracował z ludźmi z półświatka, co stało się dla niego nieformalną szkołą życia i późniejszą inspiracją artystyczną. Z humorem opowiadał historię wizyty arystokratycznej ciotki, która widząc jego pracowników zapytała: "Kim są ci okropni ludzie?”, na co jeden z nich odpowiedział jej po francusku: "To jest społeczeństwo, madame!”.

To właśnie wtedy Stępowski zafascynował się warszawskim folklorem i gwarą. Doświadczenia wyniesione z tego środowiska, jak sam przyznawał, okazały się bezcenne. "Nawet dzisiaj, gdy idę na bazar Różyckiego, to zaraz przechodzę na gwarę warszawską. Jak tylko tam wchodzę, to już ktoś krzyczy: 'Jarek przyszedł' (…) I trudno, trzeba wznieść toast” - mówił po latach w wywiadzie.

Dlaczego Jarema Stępowski nie wziął udziału w Powstaniu Warszawskim?

W czasie wojny Jarema Stępowski był członkiem Szarych Szeregów, jednak nie wziął udziału w Powstaniu Warszawskim z powodu ciężkiego zatrucia benzyną, które zmusiło go do opuszczenia miasta. Choroba ta prawdopodobnie uratowała mu życie. Po powrocie do zrujnowanej Warszawy w 1945 roku odnalazł informację, że jego rodzice i młodszy brat przeżyli. Noc spędził w piwnicy, ukrywając się przed zimnem. To wtedy, jak wspominał, "złożyłem sobie solenną obietnicę, że nigdy już nie będę na nic narzekać”.

Kto zainspirował artystę do wejścia na ścieżkę aktorską?

Wkrótce przyszły aktor trafił na leczenie gruźlicy do Zakopanego, gdzie poznał Gustawa Holoubka. Wspólne pobyty w sanatorium zbliżyły ich do siebie. "Mieszkaliśmy w jednym sanatorium, można powiedzieć 'prycza w pryczę' (…) Wtedy Gucio zasugerował mi, że sam powinienem spróbować swoich sił i zdać do szkoły aktorskiej” - wspominał Stępowski w audycji Polskiego Radia.

Posłuchał tej rady i w 1947 roku zdawał egzaminy do PWST przed Aleksandrem Zelwerowiczem. Przedstawił się pełnym nazwiskiem, na co usłyszał: "Był już taki jeden!”. Aby uniknąć porównań ze sławnym stryjem, skrócił nazwisko. Pierwsze lata studiów wspominał jako wyjątkowo szczęśliwe, a dowodem uznania była dedykacja Zelwerowicza: "Mojemu przyszłemu koledze (…) spadkobiercy wielkiego imienia i godnemu kandydatowi do grona ludzi teatru”.

Po drugim roku doszło jednak do konfliktu z Janem Kreczmarem. Spór o wynagrodzenie za statystowanie w "Dziadach” zakończył się ostrą wymianą zdań, którą Stępowski relacjonował po latach, cytując własne słowa: "Pan ma pensję w teatrze i w szkole (…) Komu tu się w głowie przewraca?”. W efekcie zarzucono mu "wady wymowy” i "niewłaściwy stosunek do szkoły”, co doprowadziło do usunięcia go z uczelni z tzw. wilczym biletem.

Jaką rolą zasłynął Jarema Stępowski?

Przez kolejne lata Jarema Stępowski występował w teatrach prowincjonalnych, by w 1957 roku wrócić do Warszawy i zdać aktorski egzamin. Grał na scenach teatralnych, w filmach i serialach, a nawet epizody potrafił zamieniać w zapadające w pamięć role. W serialu "Wojna domowa” zasłynął zbieraniem "suchego chleba dla konia” - tak sugestywnie, że otrzymał w prezencie 20 kilogramów chleba od Wiesława Michnikowskiego.

Ciężkie wojenne doświadczenia i choroba sprawiły, że - jak sam mówił - "nigdy nie był w pełnej fizycznej dyspozycji”. Dzięki znajomości ze Stanisławem Grzesiukiem zaczął wykonywać warszawskie piosenki uliczne, które przyniosły mu ogromną popularność. Utwory takie jak "Odrażający drab”, "Ruda Mańka” czy "Księżyc frajer” budziły kontrowersje - część krytyków zarzucała mu gloryfikowanie bandytyzmu i cwaniactwa. Stępowski odpierał te zarzuty, podkreślając, że przedwojenna Warszawa miała własny kodeks honorowy.

Artysta występował w całym kraju oraz za granicą, tam, gdzie mieszkała polska emigracja. Zarobione pieniądze przeznaczał na rodzinę - żonę Wandę i córkę Monikę - oraz na swoją pasję, jaką było wędkowanie. W latach 70. regularnie wyjeżdżał do Mongolii na długie wyprawy, które stały się jego osobistą odskocznią od codzienności.  Jarema Stępowski zmarł 11 stycznia 2001 roku w Warszawie. Został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim.

Źródło: Radio ZET/Onet Plejada