Radio ZET
Rozrywka
Filmy i seriale
Na podstawie jej książek powstał 4. najpopularniejszy polski film. 5 razy otarła się o Nobla

Na podstawie jej książek powstał 4. najpopularniejszy polski film. 5 razy otarła się o Nobla

Martyna Zielonka

3 min. czytania

29.08.2025 16:07

Maria Dąbrowska uznawana jest za jedną z najważniejszych polskich powieściopisarek XX wieku. Światową popularność przyniosła jej tetralogia „Noce i dnie”, za którą aż pięciokrotnie nominowano ją do Nagrody Nobla. Choć ostatecznie nigdy nie otrzymała tego wyróżnienia, opowiedzianą przez nią historię poznały miliony czytelników i… widzów z różnych zakątków globu. Losy Barbary i Bogumiła w latach 70. na ekrany przeniósł Jerzy Antczak, a zrealizowana przez niego produkcja otrzymała m.in. nominację do Oscara.

Z tego artykułu dowiesz się:

Jakie tytuły znajdziemy w dorobku literackim Marii Dąbrowskiej.
Dlaczego artystka nie otrzymała Nobla, mimo pięciu nominacji.
Jakie nagrody zdobył, zrealizowany na podstawie słynnej powieści pisarki, film Jerzego Antczaka.

Kariera Marii Dąbrowskiej

Słynna nowelistka, powieściopisarka i tłumaczka przyszła na świat 6 października 1889 roku w Russowie pod Kaliszem. Wychowywała się w zubożałej rodzinie szlacheckiej - była córką Józefa Szumskiego, powstańca z 1863 roku, zarabiającego na życie jako administrator majątków ziemskich, i Ludomiry z Gałczyńskich. Dąbrowska otrzymała gruntowne wykształcenie. Uczyła się m.in. na pensji Heleny Semadeniowej w Kaliszu, w rosyjskim gimnazjum żeńskim oraz na pensji na pensji Pauliny Hewelke w Warszawie.

Następnie, krótko przed wybuchem I wojny światowej studiowała nauki przyrodnicze, socjologię oraz ekonomię na uniwersytetach w Lozannie i w Brukseli. Po powrocie do kraju rozpoczęła prace w szkole, jako nauczycielka geografii, a potem w latach 1918-1924 pracowała w Ministerstwie Rolnictwa. Z tej ostatniej posady zrezygnowała na rzecz kariery literackiej. Choć początkowo poświęcała się publicystyce, ostatecznie zdecydowała się na literaturę piękną. Prozę artystyczną Dąbrowskiej otwiera zbiór opowiadań „Gałąź czereśni”, wydany jeszcze w 1921 roku. Potem opublikowała jeszcze m.in.: „Uśmiech dzieciństwa”, „Ludzi stamtąd”, „Łucję z Pokucic”, „Noc ponad światem”, aż wreszcie w latach 30. na rynku ukazało się arcydzieło polskiej literatury – tetralogia powieściowa „Noce i dnie”. Seria obejmowała cztery tomy: I „Bogumił i Barbara” (1932r.), II „Wieczne zmartwienie” (1932r.), III „Miłość” (1933r.), IV „Wiatr w oczy” (1934r.). W swoich książkach Dąbrowska opisywała dzieje kilku pokoleń rodziny szlacheckiej na przełomie XIX i XX wieku, prowadząc swego rodzaju kronikę polskiej inteligencji.

Rozwiąż quiz, w którym pytamy o klasyki polskiej literatury. Tylko mistrz zdobędzie komplet punktów! Dalszą część artykułu znajdziesz pod quizem…

Quiz: Klasyka polskiej literatury - czy wiesz, z której książki pochodzi ten fragment?

1/10 "Bo serce nie sługa, nie zna, co to pany, I nie da się przemocą okuwać w kajdany."

"Przedwiośnie" Stefan Żeromski

"Pan Tadeusz" Adam Mickiewicz

"Noce i dnie" Maria Dąbrowska

Były szanse na Nobla, była szansa na Oscara

„Noce i dnie” okazały się wielkim hitem polskiej autorki, o czym świadczy m.in. aż pięć nominacji do literackiej Nagrody Nobla. Dąbrowska nigdy jednak nie otrzymała tego prestiżowego wyróżnienia. Jej szansę na nagrodę miał przekreślić recenzent Akademii, który napisał że „nie rozumie, dlaczego jej dzieło, liczące 2250 stron, nosi tytuł »Noce i dnie«, skoro nocą nic się nie dzieje” (cytat za: dzieje.pl).

Historia opisana w powieściach zyskała jednak tak dużą sławę, że kilka dekad później za namową żony – Jadwigi Barańskiej – realizacji filmowej adaptacji podjął się słynny polski reżyser, Jerzy Antczak. Film, w którym Barańska zagrała Barbarę, a Jerzy Bińczycki Bogumiła, trafił na ekrany w 1975 roku, odnosząc ogromny sukces artystyczny. Dzieło słynnego artysty zdobyło szereg nagród i wyróżnień, między innymi Złote Lwy Gdańskie na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych oraz Srebrnego Niedźwiedzia dla Jadwigi Barańskiej na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Berlinie. Film znalazł się również w ścisłej czołówce dzieł nominowanych do Oscara dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego.

Obraz cieszył się także wielką popularnością wśród widzów – do 1977 roku w kinach obejrzało go ponad 21 milionów osób, co czyni produkcję czwartym najpopularniejszym filmem w historii polskiego kina (lepszy wynik osiągnęli tylko „Krzyżacy”, „W pustyni i w puszczy” oraz „Potop”).