Film, który wstrząsnął władzą PRL-u. Cenzura zakazała na całe dekady

Co w filmie Janusza Nasfetera wstrząsnęło rządem w czasach PRL-u?

W 1967 roku Janusz Nasfeter nakręcił przejmujący psychologiczny dramat wojenny zatytułowany "Długa noc". Produkcja była oparta na powieści "Noc" autorstwa Wiesława Rogowskiego. Polacy nie mieli jednak szansy na zapoznanie się z dziełem reżysera - film szybko został zablokowany przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, dołączając do grona tak zwanych "półkowników". Przez ponad dwie dekady produkcja nie mogła być pokazywana publicznie - jej oficjalna premiera odbyła się w Łodzi w 1989 roku, po zmianie ustroju. 

Rozwiąż quiz, w którym pytamy o filmowe produkcje z czasów PRL-u. Jesteś mistrzem, jeśli zgarniesz 100 proc. punktów! Dalszą część artykułu znajdziesz pod quizem...

Quiz: Poznasz kultowy film z PRL po kadrze? Młodzież przegra na 4. Pytaniu

1/15 Z którego filmu pochodzi ten kadr?

"Polowanie na muchy"

"Konsul"

"Kochaj albo rzuć"

Dalej

Kolaudacja filmu odbyła się tuż po wojnie sześciodniowej w 1967 roku, gdy w Polsce narastały antysemickie nastroje. Władze uznały, że "Długa noc” pokazuje Polaków w niekorzystnym świetle i film został wstrzymany. Szczególne kontrowersje wzbudziła scena gwałtu oraz przedstawienie postaw wobec Żydów. Mimo pozytywnych opinii komisji scenariuszowej, film trafił na listę produkcji zakazanych przez władze PRL, obok takich tytułów jak "Diabeł"  Andrzeja Żuławskiego czy "Ręce do góry"  Jerzego Skolimowskiego. "Długa noc” uważana jest dziś za jeden z najdłużej wstrzymywanych filmów w historii PRL - po "Ósmym dniu tygodnia"  Aleksandra Forda. Choć po premierze w 1989 roku nie zdobyła dużej popularności, krytycy podkreślają jej znaczenie dla historii polskiego kina.

O czym opowiada fabuła "Długiej nocy"?

Akcja filmu "Długa noc" rozgrywa się w 1943 roku, w ciągu jednej doby. Właścicielka domu, Piekarczykowa, opłakuje śmierć męża, a jej córka Marta zakochuje się w lokatorze Korsaku. W tym samym domu mieszka Katarzyna, której mąż został wywieziony przez Niemców, oraz jej szwagier Katjan. Niespodziewane ogłoszenie godziny policyjnej sprawia, że Korsak nie może dostarczyć broni partyzantom. W wyniku napięć i odkrycia ukrywanego Żyda pomiędzy bohaterami dochodzi do konfliktów, zdrady i przemocy. Dzieło Janusza Nasfetera podejmowało tematykę trudnych kontaktów między Polakami i Żydami w trakcie  II wojny światowej, gdy tysiące osób musiało podjąć decyzję - pomóc dawnemu sąsiadowi bądź znajomemu, czy dbać o własne bezpieczeństwo. 

Fot.

Kto zagrał w filmie Janusza Nasfetera?

W produkcji polskiego reżysera wystąpiły największe gwiazdy minionej epoki. Po ponad dwudziestu latach ukrywania filmu ze względu na cenzurę, Polacy mogli podziwiać na ekranach między innymi: 

• Anna Ciepielewska w roli Katarzyny Katjanowej;
• Ryszarda Hanin w roli Piekarczykowej;
• Jolanta Wołłejko w roli Marty, córki Piekarczykowej;
• Józef Duriasz w roli Zygmunta Korsaka;
• Ludwik Pak w roli Józefa Katjana, szwagra Katarzyny;
• Zygmunt Hobot w roli Żyda;
• Henryk Hunko w roli Szymańskiego, pracodawcy Korsaka;
• Zdzisław Maklakiewicz w roli Antoszki;
• Halina Buyno-Łoza w roli Szymańskiej;
• Krystyna Feldman w roli kobiety z zepsutym zegarkiem;
• Irena Netto w roli Daleckiej;
• Ryszard Pietruski w roli policjanta Wasiaka.

W wywiadzie dla "Gazety Wyborczej" z 1992 roku Janusz Nasfeter określał "Długą noc” jako swoje najważniejsze i najbardziej osobiste dzieło, mówiąc, że pragnął ukazać prawdę o ludzkich motywacjach i granicach moralności w sytuacjach skrajnych. Film nazywano "straconą szansę polskiej kinematografii” i dziełem, które zasługuje na przypomnienie obok takich tytułów jak "Pokłosie" Władysława Pasikowskiego czy "Ida" Pawła Pawlikowskiego - filmów również podejmujących trudne tematy relacji polsko-żydowskich i pamięci historycznej.

Film "Długa noc" Janusza Nasfetera, zrealizowany w 1967 roku, został zakazany przez PRL-owską cenzurę z powodu niekorzystnego obrazu Polaków i kontrowersyjnych scen, takich jak przedstawienie postaw wobec Żydów.

Źródło: Radio ZET/Wikipedia